مقالات تاريخية

قتيبة بن مسلم وفتح إقليم طخارستان وبخارى

مراحل فتوحات قتيبة بن مسلم (1)

تحدثنا في مقالنا السابق عن فتوحات القائد الأموي قتيبة بن مسلم الباهلي، وكان حديثنا دون تفصيل، ونستعرض في هذا المقال المرحلتين: الأولى والثانية من مراحل جهاد وفتوحات قتيبة رحمه الله تعالى.

المرحلة الأولى: مِن عام (86 -87 هـ):

استطاع قتيبة خلال تلك المرحلة أن يفرض سيطرته على إقليم طخارستان، وهو إقليم كبير يقع على ضفتي نهر جيحون، علمًا بأن هذا الإقليم قد فُتح على يد الأحنف بن قيس في خلافة عثمان، ولكن لم تستقر فيه الأوضاع واستمرت فيه التوترات؛ لذا فإن قتيبة أعاد فتحه مرة أخرى، وذلك قبل أن يتقدم إلى ما وراء النهر.                                                                                                                        لقد سار قتيبة بجيوشه نحو الطالقان([1])، والصَغَانيان، وطخارستان([2])، وشومان([3])، وأخْرون([4])، وكاشان([5])، وأورشت([6])، وفتح أخسيكت([7]) وهي مدينة (فرغانة) القديمة، وبهذا الفتح الكبير بسط قتيبة سلطانه، وعظم نفوذه منذ البداية([8]).  

المرحلة الثانية: من عام (87 -90 هـ) فتح إقليم بخارى:

كانت مدينة بيكند هي أول مدينة غزاها قتيبة في هذا الإقليم.

قال الإمام الطبري رحمه الله: “إن قتيبة لما صالح نيزك، أقام إلى وقت الغزو ثم غزا في تلك السنة 87هـ، فقطع النهر وسار إلى بيكند، وهي أدنى مدائن بخارى إلى النهر، فلما نزل قريبًا منها استنصروا الصُغْد([9])، واستمدوا من حولهم، فأتوهم في جمعٍ كثيرٍ، وأخذوا بالطريق فلم ينفذ لقتيبة رسول ولم يصل إليه رسول، ولم يعرف له خبر شهرين، وأبطأ خبره على الحجّاج، فأشفق الحجّاج على الجند، فأمر الناس بالدعاء لهم في المساجد، وكتب بذلك إلى الأمصار، وهم يقتتلون كل يوم، فكانت بين الناس مشاولة([10])، ثم تزاحفوا والتقوا وأخذت السيوف مأخذها وأنزل الله على المسلمين الصبر، ثم منح الله المسلمين أكتافهم فانهزموا يريدون المدينة وأتبعهم المسلمون؛ فشغلوهم عن الدخول فتفرقوا وركبهم المسلمون قتلًا وأسرًا كيف شاءوا، واعتصم مَن دخل المدينة بالمدينة وهم قليل، فوضع قتيبة الفَعَلة في أصلها ليهدمها، فسألوه الصلح فصالحهم، واستعمل عليها رجلًا من بني قتيبة، ولكنهم سرعان ما نقضوا الصلح، وقتيبة منهم على خمسة فراسخ فرجع إليهم، وقتل مَن كان في المدينة، وغنم غنائم كثيرة، ورجع قتيبة إلى مرو، وقوي المسلمون، فاشتروا السلاح والخيل وتنافسوا في حسن الهيئة والعدة([11])، واستمرت حملات قتيبة على إقليم بخارى في هذه المرحلة بصفةٍ منظمةٍ كل سنة، وكان غزوه يتم في فصل الصيف فإذا دخل الشتاء عاد إلى مرو.

وفي سنة 88هـ ترك أخاه بشارًا على مرو، وعبر النهر ففتح نومشكت ورامثنة من أعمال بخارى صلحًا بناءً على طلب أهلها([12])، ثم تحالف أهل فرغانة والصغد في مائتي ألف، ودخلوا حربًا شرسة مع المسلمين، وكانت القيادة في هذا الحلف لابن أخت ملك الصين كور مغايون، ولكنَّ الله تعالى نصر المسلمين عليهم، وعاد قتيبة إلى مرو مرة أخرى.

وفي عام 89هـ استأنف قتيبة فتوحاته وقصد بخارى هذه السَّنة بناءً على أوامر الحجّاج، فلقيه في طريقه جمع من أهل كش ونسف، فظفر بهم وانتصر عليهم، ثم استكمل المسير إلى بخارى، فتصدى له ملك بخارى “وردان خذاه”، فلم يستطع الاستيلاء عليها، فرجع إلى مرو، وكتب إلى الحجّاج يخبره فطلب منه الحجّاج أن يصورها له فبعث إليه بصورتها، فنصحه وأمده وعرفه الموضع الذي يأتيها منه، وأمره بالمسير إليها، فسار إليها سنة 90هـ، وهنا استنجد وردان خذاه بالترك والصغد، ودخل الجيشان في معركة شرسة شديدة؛ إلا أن الله تعالى وفقه وانتصر عليهم وسيطر على بخارى، وكتب بالفتح إلى الحجّاج، وبهذا استكمل قتيبة فتح إقليم بخارى كله في ثلاث سنوات([13]).

ونستكمل الحديث حول فتوحات قتيبة في مقالنا القادم بمشيئة الله تعالى.

([1]) بلد في خراسان بين مرو الروذ وبلخ.

([2]) طخارستان: ولاية واسعة تشمل عدة بلاد، وهي من نواحي خراسان.

([3]) شومان: بلد الصغانيان من وراء نهر جيحون. معجم البلدان (5/310).

([4]) أخْرون: الظاهر أنها مدينة قريبة من شومان.

([5]) كاشان: مدينة فيما وراء.  معجم البلدان (7/ 207).

([6]) أورشت: مدينة من مدن فرغانة.

([7]) أخسيكت: اسم مدينة بما وراء النهر.

([8]) تاريخ الرسل والملوك (3/323).

([9]) الصُغْد: بالضم ثم السكون، وآخره دال مهملة. قال ياقوت: “كورة عجيبة، قصبتها سمرقند، وهي فيما يقال: أحد جنان الدنيا الأربع، وهي قرى متصلة خلال الأشجار والبساتين من سمرقند إلى قريب من بخارى، لا تبين القرية حتى تأتيها؛ لالتحاف الأشجار بها، وهي مِن أطيب أرض الله، كثيرة الأشجار، غزيرة الأنهار، متجاوبة الأطيار” [معجم البلدان (3/406)].

([10]) أي: القتال بالرماح.

([11]) تاريخ الرسل والملوك (6/436)، الكامل في التاريخ (4/528).

([12]) تاريخ الرسل والملوك (6/436).

([13]) تاريخ الرسل والملوك (6/436)، الكامل في التاريخ (4/542)، العالم الإسلامي في العصر الأموي (ص  298).

اترك تعليقاً

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
roketbetroketbet girişroketbet güncel adresroketbetroketbetroketbet girişroketbet güncel girişroketbetroketbet girişroketbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis 2026смотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetrocketbetrocketbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişBeinwonbetgitbetgit girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcartosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişCratosroyalbet güncelKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinofastbetnanobetnano girişbetsmovebetsmove girişgrandpashabetgrandpashabet girişjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişvaycasinovaycasino girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişsüperbetinsuperbetinsüperbetinsuperbetinsuperbetinsüperbetinmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelCeltabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelBahsegelBahsegelKavbetmeritkingmeritking girişmeritking güncelBahsegelBahsegel girişBahsegelalanya escortalanya bayan escortescort alanyadeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler resmihaber sitelerison dakika haberlerhaber okugrandpashabetkumar sitelericasino siteleriSekabetSekabet girişSekabet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişSekabetSekabet girişSekabet güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişİstanbulcasinoİstanbulcasino girişİstanbulcasino güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleFixbetFixbet girisSekabetSekabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişgrandpashabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasino sitelerikumar siteleritelegram下载telegramgiftcardmall/mygiftmaç izleselcuksportscanlı maç izleen güvenilir casino sitelerien iyi güvenilir casino siteleri 2025en güvenilir casino bahis siteleribahis sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriiptv satın alen iyi iptviptv abonelikiptv güvenilironwinonwin girişonwinonwin girişgrandpashabet girişjojobetjojobet girişjojobetjuojobet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler搜狗输入法下载telegramtelegram下载爱思助手下载telegram webİncelemeyi OkuGrandpashabet İncelemeyi Okuholiganbetholiganbet girişultrabetultrabet girişcasinoroyalcasinoroyal girişkavbetkavbet girişkulisbetkulisbet girişgrandpashabetBeinwonpusulabetpusulabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişsahabetsahabet girissahabetsahabet girişbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişBetmartinSovabetcasibomcasibom girişinterbahisinterbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinopercasinoper girişSlot siteleriCasino siteleriBahis sitelerimadridbetbahis sitelerikumar siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerideneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelermadridbet girişmadridbet güncel girişiptviptv satın aliptv testiptviptv satın aliptv testAvrupabetcasibomcasibom girişcasibom güncelcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelezine oto çekiciezine oto kurtarıcıezine yol yardımçanakkale oto çekicibiga oto çekicibiga yol yardımçan taksiçan taksi duraklarıbiga taksicasino sitelerikumar sitelerislot oyunlarıtürkiye yasal bahis siteleriyasal bahis sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet güncel girişGrandpashabet resmi girişgrandpashabetslot oyunlarıslot sitelerikumar oyunlarıjustin tvmaç izlecanlı maç izlegüvenilir bahis sitelerikumar siteleriDeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobet günceldeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelergrandpashabetcasibomcasibom girişcasibom günceltaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejustin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleroyalbetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetwoonSovabetSovabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel31xbet güncelgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgrandpashabetGrandpashabet x girişgrandpashabet yasal mıtaraftarium24grandpashabet girişGrandpashabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelerigrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftcasino siteleribahis sitelerikolaybetkolaybet girişkolaybetkolaybet girişcasino siteleribahis sitelerikumar siteleriKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişValebetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişdoeda7dakhdablataraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet giriştipobettipobet girişligobetligobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetparkbetpark girişbetgarantibetgaranti girişjojobetjojobet girişmarsbahisholiganbetholiganbet girişBetturkeybetturkey girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftklasbahisklasbahis girişklasbahis güncel girişjojobetklasbahisklasbahis girişklasbahis güncel giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişJasminbetJasminbet girişjasminbet güncel girişJasminbetJasminbet girişjasminbet güncel girişjojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izleligobetligobet giriştipobettipobet girişizmir escortmersin escortkocaeli escortcasino sitelerikumar siteleriholiganbetholiganbetcasino sitelerislot siteleriistanbul escortjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmy gift cardhititbethititbet girişhitbethitbet giriştempobettempobet girişultrabetultrabet girişbolu escortsamsun escortgaziantep escortvevobahisvevobahis girişdamabetdamabet girişbetsalvadordedebetpashagamingbetsinsuperbetmaxwinsuperbetsuperbet girişmaxwinmaxwin girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişholiganbetholiganbet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişpusulabetpusulabet girişmatbetmatbet girişCeltabetmatbetimajbetimajbetimajbet girişvdcasinovdcasino girişpusulabetpusulabet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişholiganbetxslotxslotxslot girişligobetligobet girişxslotultrabetultrabet girişultrabetxslotultrabet girişxslot girişultrabetxslotultrabet girişxslot girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişsuperbetinsuperbetin girişsuperbetin güncel girişmatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişxslotxslot girişxslotxslot girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet günceldizipaldizipal izledizipal günceljojobetjojobet girişhititbethititbet girişhititbet güncel girişbetperbetper girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetperbetper girişbahsegelbahsegel girişbahsegel güncel girişsahabetsahabet girişsahabet güncel girişonwinonwin girişonwin güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişsetrabetganobetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişqueenbet girişqueenbet girişjojobet girişjojobetjojobet girişbetixirmatbetmatbet girişpusulabetvdcasinovdcasino girişbetixir girişsahabetsahabet girişonwinonwin girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişbetixirqueenbet girişmarsbahis girişjojobet girişcasibom girişgrandpashabet girişholiganbetjojobetjojobet girişjojobet girişgrandpashabet girişultrabet girişistanbulbahiscapitolbettrendbettrendbet giriştrendbettrendbet giriştrendbettrendbetcapitolbet giriştaksimbettrendbettrendbet giriştrendbettrendbet girişbetixirbetixir girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Siteleri 2026Kumar Sitelerigüvenilir kumar sitelericasino sitelericasino siteleri 2027Cratosroyalbetjojobetjojobet girişCratosroyalbetjojobetjojobet girişCratosroyalbetKavbetKavbet girisKavbet güncel girisKavbetKavbet girisKavbet güncel girisjojobetjojobet girişgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetbetgitbetgitbetgitbetgitbetgitbetgitholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetbetparkbetpark girişmatbetmadridbetmrwinnerbetgarantibetgaranti girişbetgaranti resmi adresultrabetultrabet giriştempobettempobet girişligobetligobet girişpusulabetjojobetjojobet girişistanbulbahisslot sitelericasino sitelerigiftcardmall/mygift visamygift giftcardmallgiftcardmallgiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceGiftCardMall/Mygift balanceholiganbetholiganbet girişjojobetjojobet girişjojobet girişgrandpashabet girişmarsbahis girişultrabet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet girişjojobet girişmarsbahis girişqueenbet girişbahis sitelericasino sitelerijojobet girişgrandpashabet girişmarsbahis girişultrabet girişdeneme bonusu veren sitelergiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygift