مقالات متنوعة

د. زين العابدين كامل يكتب: لا بأس عليك يا شيخ الحديث

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فما أصعب أن تتحدث عن رجل كالشيخ العلامة المحدث “أبي إسحاق الحويني” -حفظه الله- أكتب مقالاً كل أسبوع تقريبًا، و- بفضل الله تعالى لا أجد في ذلك صعوبة، ولكن عندما اقترح عليَّ بعض إخواني أن أكتب مقالاً عن الشيخ “الحويني” -حفظه الله- حار فكري وتعب فؤادي، وتوقف قلمي بيْن السطور، وقلت: إنه لا ينبغي لمثلي أن يتحدث عن الجبال الشامخة والنجوم الساطعة، ولكني استعنت بالله -تعالى-.

أقول: لقد كنت أتمنى أن أنال شرف لقاء الشيخ “الحويني” -حفظه الله-، وأن أجلس بين يديه؛ لطلب العلم الشرعي، وهذا فخر وشرف يعلم قيمته طلاب العلم، حتى كان شهر رمضان لعام 1431هـ/ 2010م، فقررت أن أسافر إلى محافظة كفر الشيخ؛ لأعتكف العشر الأواخر من رمضان في مسجد “ابن تيمية” الذي يحاضر فيه الشيخ؛ حتى أنال ما أتمنى، ووفقني الله، بل وشرفني بأن جلست بين يدي الشيخ لأسمع منه وأنظر إلى وجهه المنير، لا سيما إذا تبسم وظهرت ثناياه.

ولما رأيت الشيخ تذكرتُ قول “ابن القيم” -رحمه الله- عن شيخه “ابن تيمية”، قال: “كنا إذا نزل بنا البلاء ذهبنا إلى شيخ الإسلام ابن تيمية، فإذا رأيناه وسمعنا كلامه ذهب عنا ما نحن فيه“.

وتذكرتُ أيضًا كلام الشيخ “الحويني” عن شيخه “الألباني” -رحمه الله-: “كأنه من القرون الأولى”.

ولا أستطيع أن أصف مدى السعادة التي كانت تملأ قلبي عندما يصل الشيخ إلى المسجد للقاء المعتكفين وإلقاء المحاضرة، والله لا أريد أن ينتهي من الكلام أبدًا، وكان الشيخ ليس له موعد محدد، فمرة يأتي في منتصف الليل، وأخرى في منتصف النهار، وهكذا… كما كان سلفنا يعيشون الليل والنهار في طاعة الله.

ومِن الكلمات التي سمعتها مِن الشيخ، ولم أنسها -فهي في خاطري دائمًا-، قوله: “أريد من الأخ الداعي إلى الله أن يكون مريضًا بالحِلم“. أي: أن يكون حليمًا إلى أقصى درجة، ووالله كم انتفعت بهذه الكلمات في حياتي الدعوية، وقال لنا يومًا -وهو يضحك-: “نحن في معتكف ولسنا في معتلف“. أي: لا تكثروا من الطعام في المعتكف.

واستفدت كثيرًا من أسلوبه وشجاعته، وقراءته للواقع وهو يتحدث في المعتكف عن الأخت “كاميليا شحاتة” في وقت سكت فيه كثيرون، كانت كلماته شديدة، ولكنه لم يخشَ في الله لومة لائم.

الشيخ -حفظه الله- تتعلم منه العلم الشرعي وفن التعامل مع الآخرين، تتعلم منه ما ينفعك في دنياك وآخرتك، ويظهر ذلك جليًّا في حلقاته المعروفة بـ”مدرسة الحياة”.

ثم تنتقل إلى عالم آخر وأنت تسمعه يتحدث في خطبته الشهيرة “أنت الجماعة ولو كنت وحدك“، وهو يقول: “إنني أتمنى أن أموت واقفًا، وأن أناضل عن ديني إلى آخر لحظة!”. تشعر وقتها بقيمة الشيخ وحبه لدينه ودعوته، وهمته في الدعوة، وأنها كل حياته.

ومما تعلمته من الشيخ أيضًا حرصه على نشر العلم، أرسلتُ له يومًا رسالة قد كتبتها ليراجعها ويقدِّم لها، وتأخرتْ الرسالة عند الشيخ لضيق وقته وانشغاله، وعلم الشيخ أنني لن أقوم بطبع الرسالة ونشرها إلا بعد أن يراجعها ويقدم لها ، وهنا أرسل الشيخ لي رسالة مع أحد الإخوة يطالبني بطبع الرسالة ونشرها حتى لا نتأخر في نشر العلم؛ وكنت أحيانًا أنقل بعض كلامه بل ودرره، لبعض مشايخنا بمدينة الإسكندرية، فيعجبهم كلام الشيخ ويثنون عليه خيرًا، وأنا أقول: سبحان الله! هؤلاء حقًا هم العلماء، وهذا هو التواضع والتجرد، ولم أرَ ما يكون أحيانًا بين الأقران من طلاب العلم من الغيرة ونحو ذلك…

الشيخ الحويني حقًا كالغيث “حيثما وقع نفع”، وهو مِن نعم الله علينا -بل وعلى الأمة كلها-، وقد سمعتُ ثناء العلماء عليه مرات عديدة، وذلك لثباته على الحق في أشد اللحظات حتى إنني سمعتُ يومًا أحد الدعاة يقول: “والله لو أستطيع أن آخذ من عمري وأعطي الشيخ الحويني لفعلت!”.

تتعجب عندما تسمع الشيخ “الحويني” وهو يقول بعد أن بترت ساقه: “إنني لم أشعر بالرضا يومًا كشعوري بالرضا هذه الأيام!”، ثم يقول: “ليس عندي ما ألقى به ربي إلا حبي لله ورسوله -صلى الله عليه وسلم-!”.

فماذا نقول نحن يا شيخنا… ؟!

عن سعد بن أبي وقاص -رضي الله عنه- قال: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاءً؟ قَالَ: (الأَنْبِيَاءُ، ثُمَّ الصَّالِحُونَ، ثُمَّ الأَمْثَلُ، فَالأَمْثَلُ مِنَ النَّاسِ، يُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ، فَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ صَلابَةٌ زِيدَ فِي بَلائِهِ، وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ خُفِّفَ عَنْهُ، وَمَا يَزَالُ الْبَلاءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَمْشِيَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ لَيْسَ عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ) (رواه أحمد والترمذي، وصححه الألباني).

وفي حديث أبي الدرداء -رضي الله عنه- عن النبي -صلى الله عليه وسلم- وفيه: (وَإِنَّ العَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ حَتَّى الحِيتَانُ فِي المَاءِ، وَفَضْلُ العَالِمِ عَلَى العَابِدِ، كَفَضْلِ القَمَرِ عَلَى سَائِرِ الكَوَاكِبِ، إِنَّ العُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ، إِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلا دِرْهَمًا إِنَّمَا وَرَّثُوا العِلْمَ، فَمَنْ أَخَذَ بِهِ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ) (رواه أحمد وأبو داود والترمذي، وصححه الألباني).

وما أرق وأعذب هذه الكلمات التي قالها الشاعر “يعقوب العتيبي” حديثًا عن الشيخ “الحويني”:

فـي ذمـة الـمـولى تركـتَ الساقـا       

              عــافــاك ربــك يـا أبــا إســحـــاقـا

إن كان قـد عـاق المسيرَ فراقُها        

             لـكــنّ قـلـبــك لن يـكــونَ مـُعــاقـا

أو كـان تـرياقُ المريضِ بجرعة        

            فصفاء روحِـك قـد غـدا تـريـاقـا

يـا خــادمـًا سنن الرسول وهديه         

             ومُــضــَمِّـخـًا بـعـبــيــره الأوراقــا

ومـجلـيـًا نـهـجـًـا تـجـدد عــهــده         

            كـالبـدر حـسنـًا والـسـنـا إشــراقـا

ومضيت تنشر في الأنام رسـالة         

            حـتـى بـلـغـت بـشـرحـهـا الآفــاقـا

لا بـأس يـا شـيخ الحديث فـربنا          

            يـجـزي الصـبـور ويـفتحُ الأغلاقا

فـاهـنـأ بـأدعـيـة العبـاد وحبِّهـم         

             صاغوا الودادَ وأرسلوا الأشواقا

يـا مـصـر يـا بـلـد الكرام تحـية           

            مـن أرض نـجــدٍ والقــلوب تلاقى

نسب التقى والعلم أوثق عروة           

         وحــبـالـه قــد فـــاقــت الأعــراقـا

فأبشر يا شيخنا…

أبشر يا شيخ الحديث…

أبشر يا ناصر السنة...

أبشر يا أسد الأمة… أبشر بعاجل بشرى المؤمن، فإن الله جعل لك القبول في الأرض، أحبك العوام، وطلاب العلم والعلماء.

أبشر… فأنت قيمة كبيرة، وقامة عظيمة.

لا بأس عليك يا شيخنا، فإن الله -تعالى- أراد أن يُعلي قدرك في الآخرة، كما أعلى قدرك في الدنيا.

وندعو الله -تعالى- بأسمائه الحسنى وصفاته العلى أن يمتِّع شيخنا بالصحة والعافية، وأن يمسح عليه بيمينه الشافية، وألا يحرم الأمة مِن علمه، وأن يبارك له ولنا في عمره، وأن يزيده من الرضا، وأن يجعل مرضه في ميزان حسناته، وأن يرفع قدره في الدنيا والآخرة، وأن يجعل كل خطوة خطاها بساقه في سبيل الدعوة كجبل أحد في ميزان حسناته.

واحفظ اللهم جميع مشايخنا وعلمائنا، وكل مَن كان له فضل علينا.

اللهم آمين، وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين.

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
смотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetrocketbetrocketbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişBeinwonKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinofastjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelCeltabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelBahsegelBahsegelKavbetmeritkingmeritking girişmeritking güncelBahsegelBahsegel girişBahsegelalanya escortalanya bayan escortescort alanyadeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler resmihaber sitelerison dakika haberlerhaber okugrandpashabetkumar sitelericasino siteleriSekabetSekabet girişSekabet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişSekabetSekabet girişSekabet güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişİstanbulcasinoİstanbulcasino girişİstanbulcasino güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleFixbetFixbet girisSekabetSekabet girişgrandpashabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasino sitelerikumar sitelerigiftcardmall/mygiftmaç izleselcuksportscanlı maç izleen güvenilir casino sitelerien iyi güvenilir casino siteleri 2025en güvenilir casino bahis siteleribahis sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriiptv satın alen iyi iptviptv abonelikiptv güvenilironwinonwin girişonwinonwin girişgrandpashabet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelertelegramtelegram下载爱思助手下载telegram webholiganbetholiganbet girişultrabetultrabet girişcasinoroyalcasinoroyal girişkavbetkavbet girişkulisbetkulisbet girişgrandpashabetBeinwongrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişBetmartinSovabetSlot siteleriCasino siteleriBahis siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerideneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteleriptviptv satın aliptv testiptviptv satın aliptv testAvrupabetcasibomcasibom girişcasibom güncelcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelcasino sitelerikumar sitelerislot oyunlarıtürkiye yasal bahis siteleriyasal bahis sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet güncel girişGrandpashabet resmi girişgrandpashabetslot oyunlarıslot sitelerikumar oyunlarıjustin tvmaç izlecanlı maç izlegüvenilir bahis sitelerikumar siteleriDeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobet günceldeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelergrandpashabetcasibomcasibom girişcasibom günceltaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejustin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleroyalbetbetwoonSovabetSovabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel31xbet güncelgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgrandpashabetGrandpashabet x girişgrandpashabet yasal mıtaraftarium24grandpashabet girişGrandpashabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelericasino siteleribahis sitelerikolaybetkolaybet girişkolaybetkolaybet girişcasino siteleribahis sitelerikumar siteleriKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişValebetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişBetturkeybetturkey girişjojobetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişcasino sitelerikumar sitelericasino sitelerislot sitelerivevobahisvevobahis girişdamabetdamabet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişCeltabetligobetligobet girişhititbethititbet girişhititbet güncel girişbetperbetper girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetperbetper girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Siteleri 2026Kumar Sitelerigüvenilir kumar sitelericasino sitelericasino siteleri 2027jojobetjojobet girişCratosroyalbetjojobetjojobet girişCratosroyalbetKavbetKavbet girisKavbet güncel girisKavbetKavbet girisKavbet güncel girisbetgarantibetgaranti girişbetgaranti resmi adresultrabetultrabet giriştempobettempobet girişligobetligobet girişjojobetjojobet girişslot sitelericasino sitelerigiftcardmall/mygift visamygift giftcardmallgiftcardmallgiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceGiftCardMall/Mygift balancejojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleribahis sitelericasino sitelerideneme bonusu veren sitelerdinamobetdinamobet girişpalacebetpalacebet girişpalacebet güncelbetgarbetgar girişjojobetjojobet giriştipobettipobet girişfanatikbetfanatikbet girişcasino siteleri 2026slot sitelerislot oyunlarıBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişjojobetjojobet girişjojobet güncelcasinopercasinoper girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinopercasinoper girişjojobetjojobet girişmatbetmatbet girişmatbetvdcasinomarsbahismarsbahis girişmarsbahisholiganbetimajbetjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişgrandpashabetjojobetjojobetjojobet girişjojobetcasibomjojobetgrandpashabetholiganbetgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel giriş有道翻译下载jojobetjojobet girişistanbulbahisistanbulbahis girişistanbulbahistaksimbettaksimbet giriştelegramdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdizipalyabancı dizi izlefilm izledizipalyabancı dizi izlefilm izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablajojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişmadridbetmrwinnerfanatikbetfanatikbet girişligobetligobet girişstarzbetstarzbet girişjojobetjojobet girişmadridbetmrwinnertaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablataraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu 2026grandpashabetgrandpashabet girişKumar Sitelerijojobetjojobet girişpusulabetjojobetdeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetixirbetixir girişmatbetpusulabet girişsahabetjojobet girişgrandpashabetgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftcratosroyalbetmatadorbetsuperbetinmarsbahisnatobetgrandpashabetjojobetbetciobetcio girişjojobetjojobet girişjojobet günceldedebetdedebet girişmadridbetmrwinnerbetsalvadorbetsalvador giriştrendbet giriştrendbetmy gift cardjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetixirGrandpashabetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet twitterjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkavbetKavbet giriskumar siteleribahis sitelericasino siteleripusulabetpusulabet girişligobetligobet giriştipobettipobet girişultrabetultrabet girişsetrabetsetrabet girişmadridbetmadridbet güncel girişmadridbet girişultrabetultrabet girişultrabet güncel girişjojobetjojobet girişistanbulbahiscasibomcasibom girişjojobetjojobet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişistanbulbahis girişjojobet girişjojobet girişjojobet girişgrandpashabet girişjojobet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişvdcasino girişvdcasino girişBetsalvadorjojobetjojobet giriştrendbettrendbet girişjojobetjojobet giriştaksimbetngsbahisngsbahisngsbahismatbettaksimbet girişmatbetmatbetenbetenbetenbettarafbettarafbettarafbetmatbetngsbahisngsbahisngsbahisistanbul escortescort bayanmersin escortescort bayanmuğla escortkavbetkavbet giriş