مقالات متنوعة

الدولة ومقوماتها في الفكر السياسي الحديث

الدولة ومقوماتها في الفكر السياسي الحديث

أولًا: تعريف الدولة:

الدولة في اللغة بفتح الدال وضمها هي العُقْبة في المال والحرب سواء، وقيل: الدُّولة، بالضم، في المال، يقال: صار الفيء دُولة بينهم يتداولونه مرة لهذا، ومرة لهذا، والدَّوْلة، بالفتح، في الحرب، بمعنى: أن تدال إحدى الفئتين على الأخرى، يقال: كانت لنا عليهم الدَّولة، أي: الغلبة، وقيل: هما سواء فيها، يُضمان ويُفتحـان، وقيل: بالضم في الآخرة، وبالفتح في الدنيا، والجمع دُوَل ودِوَل([1]).

  • وجاء في لسان العرب أن الدَّوْلة: الانتقال من حال الشدة إلى الرخاء، فالدولة في اللغة هي حالة من الغلبة والنصر ورخاء الحال([2]).

والدولة اصطلاحًا: هي شكل من أشكال التنظيم الاجتماعي، تكفل الأمن لنفسها، والرعاية لبنيها ضد الأخطار الخارجية والداخلية([3])، وقد عُرِّفت بتعريفات متعددة، منها: أنها مجموعة دائمة مستقلة من الأفراد يملكون إقليمًا معينًا، وتربطهم رابطة سياسية: هي الاشتراك في الخضوع لسلطة مركزية، وذلك حتى يتمكن كل فرد من التمتع بحريته ومباشرة حقوقه([4]).

والدولة بهذا التعريف: شعب مستقر على إقليم معين، وخاضع لسلطة سياسية معينة. وهذا التعريف يتفق عليه أكثر الفقهاء لأنه يحتوي على العناصر الأساسية التي لا بد لقيام أي دولة منها، وهي: الشعب (السكان) / الإقليم (الأرض) / السلطة (الحكومة) / السيادة([5]).

ثانيًا: أركان الدولة (عناصر الدولة الأساسية):

  1. الشعب: حتى تقوم دولة لابد من وجود مجموعة من الأفراد والمواطنين (الشعب) يستقرون على إقليم معين (أرض)، ويرتبطون بالدولة برابط قانوني (الجنسية) & وفي نفس الوقت ينتظمون فيما بينهم وبين بعضهم البعض في مجتمعات ثانوية داخلية (عائلات، قرى، مدن، قبائل، جماعات، …، طوائف دينية، …) ويجمع بينهم الرغبة في العيش المشترك، وبقدر ما يشعر هؤلاء المواطنون (الشعب) بالحاجة إلى التضامن مع بعضهم البعض بقدر ما يقوي تماسك المجتمع الوطني، ولا عبرة في تحديد الشعب بعدد أفراده، فمسألة تعداد الشعب مسألة تقديرية، وكل ما في الأمر أنه يشترط أن يكونوا من الكثرة بحيث يمكنهم التناسل، والمحافظة على أنفسهم، وإدارة شئون دولتهم، وبذلك تستوي الدولة الكثيرة السكان مع الدولة القليلة العدد؛ من حيث التمتع بالشخصية الدولية، وما يترتب عليها من حقوق وواجبات. كل ما في الأمر أن زيادة عدد السكان تساعد على بسط نفوذ الدولة، وتجعلها مسموعة الكلمة([6]).

 

  1. الإقليم: إقليم الدولة هو ذلك الجزء من الكرة الأرضية الذي تباشر فيه الدولة سلطانها، ويكون مستقرًا لشعبها، ويشمل اليابسة والمياه الإقليمية والطبقات الجوية التي تعلو الأرض والمياه الساحلية، ويتجه الفقه الحديث إلى اعتبار ملكية الدولة على إقليمها حق سيادة، وتُعتبر حدود هذا الإقليم الحد الفاصل بين سيادة الدولة على إقليمها وسيادة غيرها من الدول على الأقاليم المجاورة([7]).

  2. السلطة أو السيادة: إن وجود المجتمع يفرض قيام نظام عام قادر على ضبط أوضاعه وتنظيم العلاقات من داخله، وهذا النظام لا ينشأ إلا في ظل سلطة سياسية حاكمة قادرة على إيجاده وصيانته، فالسلطة السياسية هي التي تنظم وتضبط شؤون المجتمع، وبالتالي فلا يمكن للمجتمع أن يستمر بدون سلطة([8]).

وإذا كانت هذه السلطة غير خاضعة لأي سلطة أجنبية فالدولة مستقلة تامة السيادة، تمتلك في الداخل القدرة على القيادة وإجبار الأفراد والجماعات على إطاعتها ولو بالقوة، ولا يمكن لأي دولة أخرى أن تفرض إدارتها عليها، أما إذا كان هناك إشراف من سلطة أجنبية عليها فاستقلال الدولة ناقص غير تام، وإذا كانت هذه السلطة معدومة السيادة تأتمر بأوامر غيرها في الداخل والخارج فلا تكون هناك دولة أصلًا، بل تُسمى في هذه الحالة مُستعمَرة([9]).

(2)  مقومات الدولة الإسلامية في دستور المدينة:

بعد استعراض المقومات الأساسية للدولة في الفكر السياسي الحديث، لا نجد صعوبةً في بيان مدى تحقق هذه المقومات في الدولة الإسلامية التي أنشأها النبي ﷺ في المدينة كما يلي:

  1. الشعب: أشارت وثيقة المدينة (الدستور) التي اعتمدها النبي ﷺ بعد هجرته مباشرةً إلى خصائص هذه الشعب، وعلاقته بالدولة من ناحية، وعلاقات أفراده ببعضهم من ناحية أخرى، وجاءت بعض مواد الوثيقة لتؤكد على وجود شعب حقيقي متجاوز للعلاقات القَبَلية، كما جاء في المادتين الأولى والثانية([10])، والتي تبين أن المسلمين أمة واحدة، تعلو على العصبيات القبلية، ويرتبط أفرادها برابطة الإسلام، لا رابطة العائلات ولا القبائل، وهو ما حدث بالفعل، حيث اندمج الأوس والخزرج في جماعة الأنصار، ثم انصهر الأنصار والمهاجرون في جماعة المسلمين تحت رابطة العقيدة، وليس الدم، وأصبح ولاؤهم لله تعالى، وانتماؤهم للمجتمع بأسره.

وجاءت مواد أخرى لتقرر أن بطون اليهود تشكل مع المؤمنين أمة كذلك([11])، ولا ريب أن المراد بالأمة هنا معناها السياسي، الذي يعني الاشتراك في الحقوق والواجبات المجتمعية، وبذلك يتضح أن الشعب في الدولة الإسلامية لم يكن مقصورًا على جنس أو دين أو لون أو غير ذلك، بل يتسع لعناصر جديدة وجنسيات أخرى يعطيها الإسلام حق الوجود في هذه الدولة بمجرد الدخول مع المسلمين، والانتقال إلى موطنهم.

([1]) ابن منظور: لسان العرب، دار صادر، بيروت، ط8 2014م، ج5 ص327.

([2]) ابن منظور: المصدر السابق، ص328.

([3]) جاك دوه نيديه: الدولة، ترجمة: أحمد حسيب عباس، الهيئة العامة لقصور الثقافة، القاهرة، ط1 2012م، ص2.

([4]) أحمد عبد القادر الجمال: مقدمة في أصول النظم الاجتماعية والسياسية، مكتبة النهضة المصرية، ط2 1985م، ص307.

([5]) سعد عصفور: القانون الدستوري والنظم السياسية، دار المعارف، الإسكندرية، ط1 1954م، ص93.

([6]) يحيى الجمل: الأنظمة السياسية المعاصرة، دار النهضة المصرية، 1969م، ص32، 96 & توفيق السديري، الإسلام والدستور، وكالة المطبوعات والبحث العلمي، وزارة الشئون الإسلامية والأوقاف والدعوة والإرشاد، الرياض، 1425ه، ص45.

([7]) عصام سليمان: مدخل إلى علم السياسة، دار النضال، بيروت، ط1 1989م، ص184.

([8]) أحمد الجمال: مقدمة في أصول النظم الاجتماعية والسياسية، ص313-314.

([9]) ابن كثير: البداية والنهاية، تحقيق: مأمون سعيد، مراجعة: عبد القادر الأرناؤوط، بشار عواد معروف، إصدارات وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية، قطر، 1436ه/2015م، ج3 ص504.

([10]) ابن كثير: المصدر السابق، ص505 (وإن يهود بني عوف أمة مع المؤمنين، لليهود دينهم، وللمسلمين دينهم، مواليهم، وأنفسهم، إلا من ظلم وأثم، فإنه لا يُوتغ إلا نفسه وأهل بيته. وأن ليهود بني النجار مثل ما ليهود بني عوف. وأن ليهود بني الحارث مثل ما ليهود بني عوف. وأن ليهود بني ساعدة مثل ما ليهود بني عوف. وأن ليهود بني جشم مثل ما ليهود بني عوف. وأن ليهود بني الأوس مثل ما ليهود بني عوف. وأن ليهود بني ثعلبة مثل ما ليهود بني عوف، إلا من ظلم وإثم، فإنه لا يُوتغ إلا نفسه وأهل بيته. وأن جفنة بطن من ثعلبة كأنفسهم. وأن لبني الشطـيبة مثل ما ليهود بني عوف، وأن البر دون الإثم. وأن موالي ثعلبة كأنفسهم. وإن بطانة يهود كأنفسهم.

([11]) ابن هشام: السيرة النبوية، تحقيق: جمال ثابت، محمد محمود، دار الحديث، القاهرة، ط2 1419ه/1998م، ج1 ص33-36

اترك تعليقاً

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
roketbetroketbetroketbettaraftarium24canlı maç izlecratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetroketbetroketbet girişroketbet güncel adresroketbetroketbetroketbet girişroketbet güncel girişroketbetroketbet girişroketbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis 2026смотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetrocketbetrocketbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişBeinwonbetgitbetgit girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcartosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişCratosroyalbet güncelKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinofastbetnanobetnano girişbetsmovebetsmove girişgrandpashabetgrandpashabet girişjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişvaycasinovaycasino girişizmit escortkocaeli izmit escortizmit escortmariobetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişsüperbetinsuperbetinsüperbetinsuperbetinsuperbetinsüperbetinmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelCeltabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelBahsegelBahsegelKavbetmeritkingmeritking girişmeritking güncelBahsegelBahsegel girişBahsegelbetplaybetplay girişalanya escortalanya bayan escortescort alanyadeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler resmihaber sitelerison dakika haberlerhaber okugrandpashabetkumar sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriSekabetSekabet girişSekabet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişSekabetSekabet girişSekabet güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişİstanbulcasinoİstanbulcasino girişİstanbulcasino güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleFixbetFixbet girisSekabetSekabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişcasino sitelerigrandpashabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasino sitelerikumar siteleritelegram下载telegramgiftcardmall/mygiftmaç izleselcuksportscanlı maç izleen güvenilir casino sitelerien iyi güvenilir casino siteleri 2025en güvenilir casino bahis siteleribahis sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriiptv satın alen iyi iptviptv abonelikiptv güvenilironwinonwin girişonwinonwin girişgrandpashabet girişjojobetjojobet girişjojobetjuojobet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler搜狗输入法下载telegramtelegram下载爱思助手下载telegram webİncelemeyi OkuGrandpashabet İncelemeyi Okuholiganbetholiganbet girişultrabetultrabet girişcasinoroyalcasinoroyal girişkavbetkavbet girişkulisbetkulisbet girişgrandpashabetgrandpashabetBeinwonpusulabetpusulabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişsahabetsahabet girissahabetsahabet girişbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişBetmartinSovabetcasibomcasibom girişinterbahisinterbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinopercasinoper girişSlot siteleriCasino siteleriBahis sitelerislot siteleribahis sitelerikumar sitelerimadridbetbahis sitelerikumar siteleribahis sitelerikumar siteleribahis siteleribahis sitelerikumar sitelericasino sitelerideneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelermadridbet girişmadridbet güncel girişiptviptv satın aliptv testiptviptv satın aliptv testAvrupabetcasibomcasibom girişcasibom güncelcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelezine oto çekiciezine oto kurtarıcıezine yol yardımçanakkale oto çekicibiga oto çekicibiga yol yardımçan taksiçan taksi duraklarıbiga taksicasino sitelerikumar sitelerislot oyunlarıtürkiye yasal bahis siteleriyasal bahis sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet güncel girişGrandpashabet resmi girişgrandpashabetslot oyunlarıslot sitelerikumar oyunlarıjustin tvmaç izlecanlı maç izlegüvenilir bahis sitelerikumar siteleriDeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobet günceldeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelergrandpashabetcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobetjojobet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet girişholiganbetholiganbet girişjustin tvcanlı maç izlemaç izlepusulabetpusulabet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet girişjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet girişjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet hemen girişjojobet ampjojobetjojobet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet girişjojobetjojobet girişroyalbetjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetwoonSovabetSovabet girişslot sitelericasino sitelerijojobetjojobet girişjojobet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel31xbet güncelgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftfanatikbetfanatikbet girişfanatikbet kış bonusustarzbetstarzbet girişstarzbet kış bonusujojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişbetpasbetpas girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişsetrabetsetrabet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişBahis SiteleriKumar Sitelerigiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftmy gift cardgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftistanbul escortistanbul escort bayangrandpashabetGrandpashabet x girişgrandpashabet yasal mıtaraftarium24grandpashabet girişGrandpashabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelerigrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftjojobetjojobet girişjojobet günceljojobetjojobet girişjojobet giriş adresijojobetjojobet girişjojobet giriş adresijojobetjojobet girişjojobet günceljojobetjojobet girişjojobet güncel girişganobet girişmarsbahis girişmy gift cardjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet adresicasino siteleribahis sitelerikolaybetkolaybet girişistanbul escortistanbul vip bayankolaybetkolaybet girişmersin escortmezitli escortmersin bayan escortizmir escortkordon escortizmir bayan escortcasino siteleribahis sitelerikumar sitelerijojobetjojobet girişjojobet güncel girişantalya escortantalya rus escortantalya vip bayansakarya escortsapanca escortsakarya rus escortKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişCeltabetjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişpusulabetpusulabet girişvdcasinovdcasino girişimajbetsahabetmarsbahismarsbahismarsbahis girişholiganbet girişValebetholiganbetultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişpusulabet girişonwinpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişdoeda7dakhdablajojobetjojobet girişjojobet üyelik giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişjojobet güncel girişdedebetbetsalvadorpalacebetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet twitterGGRANDPASHABETTbetperbetper girişjojobetjojobet girişmatbetmatbet girişmatbettipobettipobet girişligobetligobet girişganobet girişgrandpashabet girişganobet girişgrandpashabet girişholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetjojobetjojobet girişstarzbetstarzbet girişcasibomcasibom girişholiganbetholiganbet girişonwinonwin girişjojobetjojobet girişcasibomholiganbetholiganbet girişmaxwinjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişcasibomcasibom girişholiganbetholiganbet girişonwinjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetsmovebetsmove girişholiganbetholiganbet girişjojobet girişjojobet girişmarsbahis girişmarsbahis girişmatadorbetholiganbetjojobetjojobetmatadorbetjojobetpusulabetmatadorbetmatadorbet girişpusulabet girişmatadorbetmatadorbet girişmatadorbetholiganbetjojobetjojobet girişholiganbetvdcasinovdcasino girişbetparkbetpark girişbetgarantibetgaranti girişvdcasinoholiganbet girişjojobetjojobet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet resmi girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişcasino sitelericasino sitelerinden nasıl kurtulurum?marsbahisholiganbetholiganbet girişBahis SiteleriKumar Sitelerislot siteleribahisten kurtulmanın yollarıkumar nasıl bırakılırcasino sitelericasino oyunları nasıl bırakılırcanlı casinoBetturkeybetturkey girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişsahabetsahabet girişsahabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu tuzağıbahsegelbahsegel girişbahsegel güncel girişsuperbetinsuperbetin girişsuperbetin güncel girişmatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişjojobet girişcapitolbetjojobetjojobetjojobet girişganobet girişganobetgrandpashabet girişcapitolbet girişcapitolbetgrandpashabetonwinonwin girişonwin güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahisistanbulbahisholiganbetholiganbet giriş