مقالات متنوعة

حول تسجيل المكالمات دون إذن أصحابها

حكم تسجيل المكالمات

بقلم/ د. زين العابدين كامل

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فكلما تقدَّم الإنسان مِن البداوة -التي هي الأصل- إلى الحضارة وتقدمها، وكلما ظهرت تكنولوجيا جديدة في العالم؛ ترى بعض الناس يتعاملون مع كل ما هو حديث مِن أنواع التكنولوجيا والحضارة والتقدم بنوعٍ مِن السفه؛ فيأخذون كل ما هو سيء وقبيح، ويدعون كل ما هو طيب وصالح!

ولقد ظهر ذلك جليًّا في كيفية التعامل مع “الإنترنت”، وما أحدثه مِن تقدم في العالَم؛ حتى أصبح العالم كله الآن عبارة عن قريةٍ صغيرة، بل عبارة عن غرفة صغيرة تستطيع أن تطلع على كل ما يجري ويحدث بداخلها.

ومِن البرامج الحديثة التي انتشرتْ خلال هذه الفترة، برامج “تسجيل المكالمات” التي تٌجرى على الهاتف المحمول، وللأسف سارع كثيرٌ مِن الناس إلى تحميل هذه البرامج على الهواتف المحمولة، وأصبحوا يقومون بتسجيل جميع المكالمات دون إذنٍ مِن أصحابها، وقد قال النبي -صلى الله عليه وسلم: (إِذَا حَدَّثَ الرَّجُلُ الحَدِيثَ ثُمَّ التَفَتَ، فَهِيَ أَمَانَةٌ(رواه أبو داود الترمذي، وصححه الألباني). ومعنى (ثُمَّ التَفَتَ): أي غاب عنك وترك المجلس؛ وقيل أي: التفتَ الرَّجُلُ الذي يَتحدَّثُ قلقًا من سَماعِ أحَدٍ لِما يُحدِّثُ بهِ؛ فلا يجوز لكَ أن تٌحدث بما كان في المجلس إلا بإذنه.

وقال -صلى الله عليه وسلم-: (إنّمَا المَجالِسُ بالأمانَةِ) (رواه أبو الشيخ في التوبيخ، وحسنه الألباني).

قال المناوي -رحمه الله-: “أي إن المجالس الحسنة إنما هي المصحوبة بالأمانة، أي كتمان ما يقع فيها مِن التفاوض في الأسرار؛ فلا يحل لأحدٍ مِن أهل المجلس أن يفشي على صاحبه ما يكره إفشاؤه” (فيض القدير).

ومِن الأمانة: أن لا تُسجَّل مكالمة إنسان يُعلم مِن حاله أنه يَكره ذلك ولا يأذن فيه، ولا سيما إذا ترتب على ذلك هتك للستر أو وقوع ضرر، فعن ابن عمر، قال: صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- المِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ، فَقَالَ: (يَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ، لَا تُؤْذُوا المُسْلِمِينَ وَلَا تُعَيِّرُوهُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ، فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ المُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ، وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ) (رواه الترمذي، وصححه الألباني).

وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَار) (رواه أحمد وابن ماجه، وصححه الألباني)، وقال -تعالى-: (وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا) (الحجرات:112)، وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَحَسَّسُوا) (متفق عليه).

قال الزمخشري: “التجسس أن لا يترك عباد الله تحت ستره، فيتوصل إلى الاطلاع عليهم، والتجسس على أحوالهم، وهتك الستر؛ حتى ينكشف لك ما كان مستورًا عنك” اهـ.

والتحسس: هو تتبع أخبار الشخص، والاستماع إلى ذلك؛ فدلَّ ذلك على عدم جواز تسجيل المكالمات.

ويُستثنى مِن ذلك: المكالمات التي يٌعلم مِن حال أصحابها أنهم لا يَكرهون ذلك، ولا يضرهم.

ويُستثنى أيضًا: المكالمات التي يترتب على تسجيلها مصلحة شرعية معتبرة، أو دفعًا لمفسدة، قال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: “الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ؛ إِلَّا ثَلَاثَةَ مَجَالِسَ: سَفْكُ دَمٍ حَرَامٍ، أَوْ فَرْجٌ حَرَامٌ، أَوْ اقْتِطَاعُ مَالٍ بِغَيْرِ حق” (رواه أبو داود بسندٍ ضعيف).

فيجوز التجسس على اللصوص، وقطاع الطرق، والمفسدين، ونحوهم.

قال ابن الماجشون -رحمه الله-: “اللصوص وقطاع الطريق أرى أن يُطلبوا في مظانهم، ويُعان عليهم حتى يقتلوا أو ينفوا مِن الأرض بالهرب، وطلبهم لا يكون إلا بالتجسس عليهم وتتبع أخبارهم”.

إذن فالتجسس على المسلمين عبْر الإنترنت، وتسجيل المكالمات لا يجوز؛ إلا بالضوابط المذكورة سابقًا. والله أعلم.

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
betgarantibetgaranti girişbetgaranti güncel adrestaraftarium24nakitbahisnakitbahis girişjustin tvtophillbettophillbet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişmaltcasinomaltcasino girişmaltcasino güncel girişholiganbetholiganbet girişSweet BonanzaSweet Bonanzaasyabahisasyabahis girişasyabahis güncel girişmaltcasinomaltcasino girişprimebahisprimebahis girişprimebahisprimebahis girişdeneme bonusutaraftarium24zbahiszbahis girişmaltcasinomaltcasino girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişSweet BonanzaSweet Bonanzabaskılı bardakbaskılı cam bardakbaskılı kupasuperbetinsuperbetin girişsuperbetinsuperbetin girişzbahiszbahis girişzbahiszbahis girişperabetperabet girişperabetperabet girişspincospinco girişspincospinco girişcasibom girişcasibom güncel girişjustin tvselcuksportsdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişvdcasinodinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbiabetbiabet girişbiabet güncel girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişbetvoledinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetplaybetplay girişbetplay güncelligobetligobet mobilligobet casinograndpashabetbetebetmaç izleTaraftarium24Taraftariumextrabetextrabet girişextrabet güncel girişbetpasinterbahisbetebetcasinofastinterbahisbetebetvdcasinobetebetavvabet girişvdcasinocasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişvdcasinokingroyalcasinofastAntalya EscAntalya EscortAntalya EscAntalya EscortBursa EscBursa Escortmersin escortescort mersinmersin escort bayancasibomcasibom girişcasibom güncelSweet Bonanza Oynabetparkbetpark güncelbetpark girişmersin escortmersin escort bayanGalyabetbahiscasinobahiscasino girişcasibomcasibom girişcasibom güncelhititbet搜狗输入法下载selcuksportstaraftarium24taraftariumtaraftarium24selcuksportsjustin tvjojobetjojobet girişjojobet güncel girişsnipaste截图工具wps下载vdcasinocasibomcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişbetsat girişbetsathitbethitbet girişhitbethitbet girişbetlikebetlike girişbetlikebetlike girişbetsmovebetsmove giriştib botuDmca takedownDmca site kaldırmabetebetbetsatbetsat girişbetsat güncel girişbetsatbetsat girişslot sitelerigüvenilir slot siteleri汽水音乐下载casibomKocaeli Escortİzmit EscortGölcük Escortkocaeli escortİzmit EscortKaramursel Escortyalova escortperabetbetmoneykareasbetwbahiswbahis girişpulibetpulibet girişsekabetsekabet girişsuperbetinsuperbetin girişwhatsapp网页版taraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlewhatsapp网页版登入casibomcasibom girişcasibom güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişsweet bonanzasweet bonanza oynapulibetpulibet giriştaraftarium24tipobettipobet giriştipobet güncelbetebetbetparkbetpark girişbetpark güncelperabetperabetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetebetjojobetjojobet girişnorabahisnorabahis girişnorabahis güncel girişnorabahisnorabahis girişnorabahis güncel giriştümbettümbet giriştümbet güncel girişmaksibetmaksibet girişmaksibetmaksibet giriştipobettipobet giriştipobet güncelnorabahiskolaybetkolaybet girişkolaybet güncel girişmarsbahisanadoluslotperabetperabet girişpokerklaspokerklas girişmarsbahismarsbahis girişbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişganobetbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahisbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahisbetmoneycasinolevantcasinolevant girişcasinolevantcasinolevant girişcasinolevantcasinolevant girişartemisbetcasibomcasibom girişbetistbetist girişcasibom girişbetistcasibom güncel girişbetist girişbetistganobetantalya escortantalya escort bayanantalya escganobetgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmarsbahisperabetbetwoonperabetroketbetroketbetantalya escortantalya escort bayanantalya escbetnanobetnano güncel girişbetnano güncel girişbetperbiabetbiabet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetnano girişrestbettaraftarium24ultrabetsüperbetinsuperbetinsüperbetin girişkavbetkavbet girişkavbet güncelpusulabetpusulabet girişpusulabet adresimajbetimajbet girişimajbet guncel girişgiftcardmall/mygiftjojobetmilanbahisvaycasinoholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişimajbetGalyabetGalyabet Girişbetwoonmarsbahismarsbahisjojobetperabetbetwoonbetwoon girişkralbet güncel girişbetnano güncel girişbetnano güncel girişmarsbahismarsbahis girişpokerklaspokerklas girişbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişcratosroyalbetcratosroyalbet güncelcratosroyalbet girişbetnanobetnano girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişbetebetbetebet güncelvaycasinocasibom güncel girişartemisbetartemisbet girişamgbahisavvabetbetboxbetgoobetperbullbahiscandycasinocasinoroyscoinbardedebetegebetenbetesbetgalabetkingbettingluxbetmedusabahismonobahisparmabetpiabellacasinoprensbetromabetrulobetsmartbahissohobetspincosupertotobetsüpertotobetultrabetganobetGrandpashabet Güncel Girişbetasusbetasus girişultrabetganobetngsbahisrestbettaraftarium24pulibetpulibet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişcasinofastcasinofast girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetwoonbetwoon girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişmaxwinmaxwin girişsuperbetsuperbet girişbetwoonbetwoon girişartemisbetartemisbet girişartemisbet guncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet guncel girişsahabetsahabet girişsahabet guncel girişartemisbetartemisbet girişmrkingfanatikbetfanatikbet girişfanatikbet günceljojobetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişrestbetngsbahisslot sitelerigüvenilir slot siteleriperabetenbetenbetngsbahisbetvoleredwinjojobetcasibomcasibom girişsuperbetsuperbet girişsuperber güncel girişsuperbet güncel girişcasibomcasibom girişzbahiszbahis girişzbahis güncel girişcasinopercasinoper girişcasinoper güncel girişzbahiszbahis girişzbahis güncel girişsuperbetsuperbet girişsuperbet güncel girişcasibomcasibom girişzbahis girişzbahiscasibomcasibom girişsuperbetsuperbet girişsuperbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişeskişehir escorteskişehir escort bayanescort eskişehircasibomcasibom girişcasibomcasibom girişextrabetmarsbahismarsbahiscasibomcasibom girişcasibomcasibom girişbetwoonbetwoon girişcasibomcasibom girişextrabetbetebetbetebet güncelaraç kaplamappf rehberien iyi ppf markalarıjojobetjojobet girişjojobet güncelbetnanobetnano girişbetwoonbetwoon girişcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet günceljojobetjojobet girişjojobet güncelgalaabetbetwoonbetwoon girişmarsbahismarsbahis girişngsbahisngsbahis girişrestbetrestbet girişperabetperabet girişrestbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetvdcasinoholiganbetrestbetEskişehir escortTepebaşı Escortodunpazari escortkingroyalkingroyal girişvaycasinoefesbetpokerklasvaycasinokralbet güncel girişkralbet güncel girişbetnanobetnano güncel girişbetnanobetkolikbetgarantibetgaranti girişligobethilbetkavbetatlasbetatlasbet girişzirvebetzirvebet girişmilanobetmilanobet girişkavbetkavbet girişbullbahisesbetqueenbetbenimbahistaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftariumtaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlenorabahismonobahismonobahis girişmonobahis güncel girişgobahisgobahis girişgobahis güncel girişbetwoonbetwoon girişradissonbetradissonbet girişrestbetrestbet girişvaycasinovaycasino girişkingroyalkingroyal girişqueenbetrestbet girişbetparkbetpark girişbetpark güncelrestbetrestbet girişmaxwinbahisseninbetpasstarzbetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişstarzbetstarzbet girişstarzbet güncelsahabetsahabet girişsahabet guncel girişjojobetcasibomjojobetcasibombetwoonbetsatbetsatcratosroyalbetcratosroyalbet girişkingroyalkingroyal girişkingroyal guncel girişcrypto presalebest crypto presalecrypto presalesnorabahisnorabahis girişnorabahis guncel girişkingroyalmeritbetbahsegelpokerklasikimisliperabetperabet girişpulibetpulibet girişrestbetsavoycasinokralbetkralbet giriştarafbettarafbet giriştarafbet güncelbetkombetkom girişbetkom güncelxslotxslot girişxslot güncelcasibomcasibom girişcasibom guncel girişatlasbet güncel girişatlasbet güncel girişbetnano güncel girişbetnano güncel girişkralbet güncel girişjojobetjojobet girişkavbetkavbet girişgalabetgalabetbetpasvdcasinovdcasinorestbetefesbetpokerklascaddebetvaycasinorestbetrestbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetmatbetultrabetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbahsegelatlasbetatlasbet girişatlasbet girişatlasbetbahsegelimajbetmatbetvdcasinopusulabetholiganbetjojobetgrandpashabetmarsbahisartemisbetartemisbet girişkareasbetkingroyalkingroyal girişkingroyal güncelkingroyalkingroyal girişkingroyal güncelGrandpashabetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet Giriştaraftarium24starzbetstarzbet girişstarzbet güncel girişGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet GirişGrandpashabet instagramqueenbetbetasuspadişahbetkavbetultrabetpusulabetjojobetjojobet girişbahsegeljoketbetbetasusbahiscasinotaraftarium24holiganbetholiganbet girişextrabettaraftarium24redwinredwin girişvaycasinovaycasino girişbullbahis girişbullbahisbullbahisbullbahis girişbahsegeltaraftarium24betparkbetpark girişbetpark güncelbetpaskalebetbahisseninkavbettempobettempobet giriştempobet günceltaraftarium24maksibetcasibomkalitebetmarkajbetnorabahisnorabahis girişvdcasinovdcasino girişhitbethitbet giriştrendbetistanbulbahistaksimbetgoldenbahisgoldenbahis girişgoldenbahisgoldenbahis girişruntobetruntobet girişruntobetruntobet girişbullbahisbullbahis girişbullbahisbullbahis giriştrendbet girişvdcasino giriskingroyalsahabetruntobetruntobet girişkingroyalsahabetruntobetruntobet girişsahabetsahabet girişsahabet guncel girişbetebettarafbettarafbet giriştarafbet guncel girişimajbet girişmatbet girişvdcasino girişpusulabet girişbetinegiftcardmall/mygiftgalabetmatbetonwinonwin girişonwin güncelhazbetmaximcasinongsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişbetpasbetpas girişbetpas güncel girişkalebetkalebet girişkalebet güncel girişbetkanyonbetkanyon girişkavbetcratosroyalbetcratosroyalbet girişkavbet girişkavbet güncel girişromabetmojobetcratosroyalbetcratosroyalbet girişbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetkanyon girişalfabahisalmanbahisistanbulbahis girişantikbetbetgitatlasbet