مقالات متنوعة

حول تسجيل المكالمات دون إذن أصحابها

حكم تسجيل المكالمات

بقلم/ د. زين العابدين كامل

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فكلما تقدَّم الإنسان مِن البداوة -التي هي الأصل- إلى الحضارة وتقدمها، وكلما ظهرت تكنولوجيا جديدة في العالم؛ ترى بعض الناس يتعاملون مع كل ما هو حديث مِن أنواع التكنولوجيا والحضارة والتقدم بنوعٍ مِن السفه؛ فيأخذون كل ما هو سيء وقبيح، ويدعون كل ما هو طيب وصالح!

ولقد ظهر ذلك جليًّا في كيفية التعامل مع “الإنترنت”، وما أحدثه مِن تقدم في العالَم؛ حتى أصبح العالم كله الآن عبارة عن قريةٍ صغيرة، بل عبارة عن غرفة صغيرة تستطيع أن تطلع على كل ما يجري ويحدث بداخلها.

ومِن البرامج الحديثة التي انتشرتْ خلال هذه الفترة، برامج “تسجيل المكالمات” التي تٌجرى على الهاتف المحمول، وللأسف سارع كثيرٌ مِن الناس إلى تحميل هذه البرامج على الهواتف المحمولة، وأصبحوا يقومون بتسجيل جميع المكالمات دون إذنٍ مِن أصحابها، وقد قال النبي -صلى الله عليه وسلم: (إِذَا حَدَّثَ الرَّجُلُ الحَدِيثَ ثُمَّ التَفَتَ، فَهِيَ أَمَانَةٌ) (رواه أبو داود الترمذي، وصححه الألباني). ومعنى (ثُمَّ التَفَتَ): أي غاب عنك وترك المجلس؛ وقيل أي: التفتَ الرَّجُلُ الذي يَتحدَّثُ قلقًا من سَماعِ أحَدٍ لِما يُحدِّثُ بهِ؛ فلا يجوز لكَ أن تٌحدث بما كان في المجلس إلا بإذنه.

وقال -صلى الله عليه وسلم-: (إنّمَا المَجالِسُ بالأمانَةِ) (رواه أبو الشيخ في التوبيخ، وحسنه الألباني).

قال المناوي -رحمه الله-: “أي إن المجالس الحسنة إنما هي المصحوبة بالأمانة، أي كتمان ما يقع فيها مِن التفاوض في الأسرار؛ فلا يحل لأحدٍ مِن أهل المجلس أن يفشي على صاحبه ما يكره إفشاؤه” (فيض القدير).

ومِن الأمانة: أن لا تُسجَّل مكالمة إنسان يُعلم مِن حاله أنه يَكره ذلك ولا يأذن فيه، ولا سيما إذا ترتب على ذلك هتك للستر أو وقوع ضرر، فعن ابن عمر، قال: صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- المِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ، فَقَالَ: (يَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ، لَا تُؤْذُوا المُسْلِمِينَ وَلَا تُعَيِّرُوهُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ، فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ المُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ، وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ) (رواه الترمذي، وصححه الألباني).

وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَار) (رواه أحمد وابن ماجه، وصححه الألباني)، وقال -تعالى-: (وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا) (الحجرات:112)، وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَحَسَّسُوا) (متفق عليه).

قال الزمخشري: “التجسس أن لا يترك عباد الله تحت ستره، فيتوصل إلى الاطلاع عليهم، والتجسس على أحوالهم، وهتك الستر؛ حتى ينكشف لك ما كان مستورًا عنك” اهـ.

والتحسس: هو تتبع أخبار الشخص، والاستماع إلى ذلك؛ فدلَّ ذلك على عدم جواز تسجيل المكالمات.

ويُستثنى مِن ذلك: المكالمات التي يٌعلم مِن حال أصحابها أنهم لا يَكرهون ذلك، ولا يضرهم.

ويُستثنى أيضًا: المكالمات التي يترتب على تسجيلها مصلحة شرعية معتبرة، أو دفعًا لمفسدة، قال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: “الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ؛ إِلَّا ثَلَاثَةَ مَجَالِسَ: سَفْكُ دَمٍ حَرَامٍ، أَوْ فَرْجٌ حَرَامٌ، أَوْ اقْتِطَاعُ مَالٍ بِغَيْرِ حق” (رواه أبو داود بسندٍ ضعيف).

فيجوز التجسس على اللصوص، وقطاع الطرق، والمفسدين، ونحوهم.

قال ابن الماجشون -رحمه الله-: “اللصوص وقطاع الطريق أرى أن يُطلبوا في مظانهم، ويُعان عليهم حتى يقتلوا أو ينفوا مِن الأرض بالهرب، وطلبهم لا يكون إلا بالتجسس عليهم وتتبع أخبارهم”.

إذن فالتجسس على المسلمين عبْر الإنترنت، وتسجيل المكالمات لا يجوز؛ إلا بالضوابط المذكورة سابقًا. والله أعلم.

زر الذهاب إلى الأعلى
смотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetrocketbetrocketbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişBeinwonKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinofastjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelCeltabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelBahsegelBahsegelKavbetmeritkingmeritking girişmeritking güncelBahsegelBahsegel girişBahsegelalanya escortalanya bayan escortescort alanyadeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler resmihaber sitelerison dakika haberlerhaber okugrandpashabetkumar sitelericasino siteleriSekabetSekabet girişSekabet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişSekabetSekabet girişSekabet güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişİstanbulcasinoİstanbulcasino girişİstanbulcasino güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleFixbetFixbet girisSekabetSekabet girişgrandpashabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasino sitelerikumar sitelerigiftcardmall/mygiftmaç izleselcuksportscanlı maç izleen güvenilir casino sitelerien iyi güvenilir casino siteleri 2025en güvenilir casino bahis siteleribahis sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriiptv satın alen iyi iptviptv abonelikiptv güvenilironwinonwin girişonwinonwin girişgrandpashabet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelertelegramtelegram下载爱思助手下载telegram webholiganbetholiganbet girişultrabetultrabet girişcasinoroyalcasinoroyal girişkavbetkavbet girişkulisbetkulisbet girişgrandpashabetBeinwongrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişBetmartinSovabetSlot siteleriCasino siteleriBahis siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerideneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteleriptviptv satın aliptv testiptviptv satın aliptv testAvrupabetcasibomcasibom girişcasibom güncelcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelcasino sitelerikumar sitelerislot oyunlarıtürkiye yasal bahis siteleriyasal bahis sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet güncel girişGrandpashabet resmi girişgrandpashabetslot oyunlarıslot sitelerikumar oyunlarıjustin tvmaç izlecanlı maç izlegüvenilir bahis sitelerikumar siteleriDeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobet günceldeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelergrandpashabetcasibomcasibom girişcasibom günceltaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejustin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleroyalbetbetwoonSovabetSovabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel31xbet güncelgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgrandpashabetGrandpashabet x girişgrandpashabet yasal mıtaraftarium24grandpashabet girişGrandpashabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelericasino siteleribahis sitelerikolaybetkolaybet girişkolaybetkolaybet girişcasino siteleribahis sitelerikumar siteleriKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişValebetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişBetturkeybetturkey girişjojobetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişcasino sitelerikumar sitelericasino sitelerislot sitelerivevobahisvevobahis girişdamabetdamabet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişCeltabetligobetligobet girişhititbethititbet girişhititbet güncel girişbetperbetper girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetperbetper girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Siteleri 2026Kumar Sitelerigüvenilir kumar sitelericasino sitelericasino siteleri 2027jojobetjojobet girişCratosroyalbetjojobetjojobet girişCratosroyalbetKavbetKavbet girisKavbet güncel girisKavbetKavbet girisKavbet güncel girisbetgarantibetgaranti girişbetgaranti resmi adresultrabetultrabet giriştempobettempobet girişligobetligobet girişjojobetjojobet girişslot sitelericasino sitelerigiftcardmall/mygift visamygift giftcardmallgiftcardmallgiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceGiftCardMall/Mygift balancejojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleribahis sitelericasino sitelerideneme bonusu veren sitelerdinamobetdinamobet girişpalacebetpalacebet girişpalacebet güncelbetgarbetgar girişjojobetjojobet giriştipobettipobet girişfanatikbetfanatikbet girişcasino siteleri 2026slot sitelerislot oyunlarıBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişjojobetjojobet girişjojobet güncelcasinopercasinoper girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinopercasinoper girişjojobetjojobet girişmatbetmatbet girişmatbetvdcasinomarsbahismarsbahis girişmarsbahisholiganbetimajbetjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişgrandpashabetjojobetjojobetjojobet girişjojobetcasibomjojobetgrandpashabetholiganbetgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel giriş有道翻译下载jojobetjojobet girişistanbulbahisistanbulbahis girişistanbulbahistaksimbettaksimbet giriştelegramdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdizipalyabancı dizi izlefilm izledizipalyabancı dizi izlefilm izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablajojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişmadridbetmrwinnerfanatikbetfanatikbet girişligobetligobet girişstarzbetstarzbet girişjojobetjojobet girişmadridbetmrwinnertaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablataraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu 2026grandpashabetgrandpashabet girişKumar Sitelerijojobetjojobet girişpusulabetjojobetdeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetixirbetixir girişmatbetpusulabet girişsahabetjojobet girişgrandpashabetgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftcratosroyalbetmatadorbetsuperbetinmarsbahisnatobetgrandpashabetjojobetbetciobetcio girişjojobetjojobet girişjojobet günceldedebetdedebet girişmadridbetmrwinnerbetsalvadorbetsalvador giriştrendbet giriştrendbetmy gift cardjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetixirGrandpashabetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet twitterjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkavbetKavbet giriskumar siteleribahis sitelericasino siteleripusulabetpusulabet girişligobetligobet giriştipobettipobet girişultrabetultrabet girişsetrabetsetrabet girişmadridbetmadridbet güncel girişmadridbet girişultrabetultrabet girişultrabet güncel girişjojobetjojobet girişistanbulbahiscasibomcasibom girişjojobetjojobet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişistanbulbahis girişjojobet girişjojobet girişjojobet girişgrandpashabet girişjojobet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişvdcasino girişvdcasino girişBetsalvadorjojobetjojobet giriştrendbettrendbet girişjojobetjojobet giriştaksimbetngsbahisngsbahisngsbahismatbettaksimbet girişmatbetmatbetenbetenbetenbettarafbettarafbettarafbetmatbetngsbahisngsbahisngsbahisistanbul escortescort bayanmersin escortescort bayanmuğla escort