مقالات متنوعة

حول تسجيل المكالمات دون إذن أصحابها

حكم تسجيل المكالمات

بقلم/ د. زين العابدين كامل

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فكلما تقدَّم الإنسان مِن البداوة -التي هي الأصل- إلى الحضارة وتقدمها، وكلما ظهرت تكنولوجيا جديدة في العالم؛ ترى بعض الناس يتعاملون مع كل ما هو حديث مِن أنواع التكنولوجيا والحضارة والتقدم بنوعٍ مِن السفه؛ فيأخذون كل ما هو سيء وقبيح، ويدعون كل ما هو طيب وصالح!

ولقد ظهر ذلك جليًّا في كيفية التعامل مع “الإنترنت”، وما أحدثه مِن تقدم في العالَم؛ حتى أصبح العالم كله الآن عبارة عن قريةٍ صغيرة، بل عبارة عن غرفة صغيرة تستطيع أن تطلع على كل ما يجري ويحدث بداخلها.

ومِن البرامج الحديثة التي انتشرتْ خلال هذه الفترة، برامج “تسجيل المكالمات” التي تٌجرى على الهاتف المحمول، وللأسف سارع كثيرٌ مِن الناس إلى تحميل هذه البرامج على الهواتف المحمولة، وأصبحوا يقومون بتسجيل جميع المكالمات دون إذنٍ مِن أصحابها، وقد قال النبي -صلى الله عليه وسلم: (إِذَا حَدَّثَ الرَّجُلُ الحَدِيثَ ثُمَّ التَفَتَ، فَهِيَ أَمَانَةٌ) (رواه أبو داود الترمذي، وصححه الألباني). ومعنى (ثُمَّ التَفَتَ): أي غاب عنك وترك المجلس؛ وقيل أي: التفتَ الرَّجُلُ الذي يَتحدَّثُ قلقًا من سَماعِ أحَدٍ لِما يُحدِّثُ بهِ؛ فلا يجوز لكَ أن تٌحدث بما كان في المجلس إلا بإذنه.

وقال -صلى الله عليه وسلم-: (إنّمَا المَجالِسُ بالأمانَةِ) (رواه أبو الشيخ في التوبيخ، وحسنه الألباني).

قال المناوي -رحمه الله-: “أي إن المجالس الحسنة إنما هي المصحوبة بالأمانة، أي كتمان ما يقع فيها مِن التفاوض في الأسرار؛ فلا يحل لأحدٍ مِن أهل المجلس أن يفشي على صاحبه ما يكره إفشاؤه” (فيض القدير).

ومِن الأمانة: أن لا تُسجَّل مكالمة إنسان يُعلم مِن حاله أنه يَكره ذلك ولا يأذن فيه، ولا سيما إذا ترتب على ذلك هتك للستر أو وقوع ضرر، فعن ابن عمر، قال: صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- المِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ، فَقَالَ: (يَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ، لَا تُؤْذُوا المُسْلِمِينَ وَلَا تُعَيِّرُوهُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ، فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ المُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ، وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ) (رواه الترمذي، وصححه الألباني).

وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَار) (رواه أحمد وابن ماجه، وصححه الألباني)، وقال -تعالى-: (وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا) (الحجرات:112)، وقال أيضًا -صلى الله عليه وسلم-: (وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَحَسَّسُوا) (متفق عليه).

قال الزمخشري: “التجسس أن لا يترك عباد الله تحت ستره، فيتوصل إلى الاطلاع عليهم، والتجسس على أحوالهم، وهتك الستر؛ حتى ينكشف لك ما كان مستورًا عنك” اهـ.

والتحسس: هو تتبع أخبار الشخص، والاستماع إلى ذلك؛ فدلَّ ذلك على عدم جواز تسجيل المكالمات.

ويُستثنى مِن ذلك: المكالمات التي يٌعلم مِن حال أصحابها أنهم لا يَكرهون ذلك، ولا يضرهم.

ويُستثنى أيضًا: المكالمات التي يترتب على تسجيلها مصلحة شرعية معتبرة، أو دفعًا لمفسدة، قال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: “الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ؛ إِلَّا ثَلَاثَةَ مَجَالِسَ: سَفْكُ دَمٍ حَرَامٍ، أَوْ فَرْجٌ حَرَامٌ، أَوْ اقْتِطَاعُ مَالٍ بِغَيْرِ حق” (رواه أبو داود بسندٍ ضعيف).

فيجوز التجسس على اللصوص، وقطاع الطرق، والمفسدين، ونحوهم.

قال ابن الماجشون -رحمه الله-: “اللصوص وقطاع الطريق أرى أن يُطلبوا في مظانهم، ويُعان عليهم حتى يقتلوا أو ينفوا مِن الأرض بالهرب، وطلبهم لا يكون إلا بالتجسس عليهم وتتبع أخبارهم”.

إذن فالتجسس على المسلمين عبْر الإنترنت، وتسجيل المكالمات لا يجوز؛ إلا بالضوابط المذكورة سابقًا. والله أعلم.

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
casibom girişcasibom güncel girişjustin tvselcuksportsvdcasinobiabetbiabet girişbiabet güncel girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişmaç izleTaraftarium24Taraftariumbetebetvdcasinocasibomcasibom girişvdcasinokingroyalcasinofastBursa EscBursa Escortmersin escortescort mersinmersin escort bayanSweet Bonanza Oynamersin escortmersin escort bayanGalyabetcasibomcasibom girişcasibom güncelhititbetselcuksportstaraftarium24taraftariumtaraftarium24selcuksportsjustin tvjojobetjojobet girişjojobet güncel girişwps下载vdcasinocasibomcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişbetsat girişbetsathitbethitbet girişhitbethitbet girişbetlikebetlike girişbetlikebetlike girişbetebetbetsatbetsat girişbetsat güncel girişbetsatbetsat giriş汽水音乐下载Kocaeli Escortİzmit EscortGölcük Escortkocaeli escortİzmit EscortKaramursel Escortyalova escortperabetbetmoneykareasbettaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlecasibomcasibom girişcasibom güncel girişsweet bonanzasweet bonanza oynataraftarium24betebetperabetperabetbetebetnorabahisbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahisbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahisbetwoonroketbetroketbetbiabetbiabet giriştaraftarium24imajbetGalyabetGalyabet Girişmarsbahismarsbahis girişcasibom güncel girişGrandpashabet Güncel Giriştaraftarium24extrabetextrabet girişextrabet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişrestbetngsbahissuperbetsuperbet girişsuperber güncel girişsuperbet güncel girişzbahiszbahis girişzbahis güncel girişsuperbetsuperbet girişsuperbet güncel girişeskişehir escorteskişehir escort bayanescort eskişehirbetwoonbetwoon girişmarsbahismarsbahis girişngsbahisngsbahis girişrestbetrestbet girişperabetperabet girişEskişehir escortTepebaşı Escortodunpazari escortbetnanotaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftariumtaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlenorabahisgobahisgobahis girişgobahis güncel girişbetwoonbahsegelbahsegelbahsegeltaraftarium24Grandpashabet Güncel GirişGrandpashabet GirişGrandpashabet instagrambahsegeltaraftarium24taraftarium24bahsegeltaraftarium24taraftarium24vdcasino girisbircasinobahsegelbahsegeljojobetjojobetbetsatbetsatpusulabetpusulabetmatbetmatbetrestbetrestbet girişmarsbahismarsbahis girişperabetperabet girişbetwoonbetwoon girişpokerklaspokerklas girişgrandpashabetgrandpashabet girişngsbahisdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişkralbetkralbet girişbetkombetkom girişbetpasbetpas girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetnanocasibomcasibomcasibomcasibommarsbahismarsbahis aktifmarsbahis adresiextrabetextrabet girişextrabet güncel girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişcasinoroyalmarsbahismarsbahis girişkolaybetkolaybet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncelMatbetMatbet Girişmarsbahismarsbahis girişRobinbetRobinbet GirişGalyabetbetwooncratosroyalbetcratosroyalbet giriştelegram下载有道翻译下载汽水音乐下载搜狗输入法下载betciobetcio girişbetcio güncel girişsweet bonanzasweet bonanza demosweet bonanza nerden oynanırcasibomcasibom girişcasibom güncel girişGrandpashabetGrandpashabet Güncel Girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişcasibomcasibom girişholiganbetholiganbet girisbetpas girişbetpasbetpasbetpas girişpadişahbetpadişahbet girişpadişahbetbetpasbetpas girişbetwoonbetwoon girişToDesk下载casibomcasibom girişgrandpashabetgrandpashabet girişcasibomcasibom girişstarzbetstarzbet giriştümbettümbet girişjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişultrabetgüvenilir slot sitelerislot siteleribetistbetist girişmavibetmavibet girişmavibetmavibet girişkralbetkralbet girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis giriştempobettempobet giriştempobet güncel girişbetebetegebetegebet girişegebet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişngsbahisslot sitelerigüvenilir slot sitelerimesleki yeterlilik belgesislot sitelerigüvenilir slot siteleribetebetpulibetpulibet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişnorabahisnorabahis girişjojobetjojobet girişjojobetextrabetextrabet girişjojobetvdcasinozenbetjojobetgiftcardmall/mygiftjojobetjojobet girişkralbetcasinofaststarzbettarafbettarafbet giriştarafbet guncel giriştarafbet güncel girişjojobetmarsbahismarsbahis girişbetwoonbetwoon girişsuperbetsuperbet girişmaxwinsüperbetmaxwin giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izledeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerSlot Sitelerislot sitelerigüvenilir slot sitelericasinofastcasibomjojobetjojobet girişjojobetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişnakitbahiskavbethilbetngsbahisbetpasbahisseninbetpasextrabetprimebahisprimebahis girişbetpuanslot siteleribetwoonbetwoon girişextrabetikimisliikimisli girişQueenbetQuennbet girişbetpasbetpas girişmavibetmavibet girişbetebetbetyapbetgarantibetgaranti girişbetgaranti günceldeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelergalabetNgsbahisNgsbahiscasibom giriştarafbettarafbet giriştarafbet guncel girişbetboxbetbox girişbetbox guncel girişimajbettarafbettarafbet giriştarafbet guncel giriştarafbettarafbet giriştarafbet güncel girişcasibompusulabetpadişahbetmatbetmatbetpusulabetpadişahbetcasibomcasibom girişcasibomganobet girişbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncelnetbahispadişahbetmatbetbetpasjojobetsahabetvegabetvegabet girişatlasbetatlasbet girişsüratbetsüratbet girişjokerbetjokerbet girişcasinoroyalcasinoroyal girişbetkolikbetkolik girişrealbahisrealbahis girişavrupabetavrupabet girişpadişahbetpusulabetmatbetcasibombetpuankavbetkalebetmavibetbahissenintitobetbahisseningiftcardmall/mygiftmygift giftcardmallwww giftcardmall comjojobetjojobetbettiltjojobetvdcasinoholiganbetfanatikbetfanatikbet girişfanatikbet bahistipobettipobet giriştipobet bonusholiganbetbetpuankalebetJojojbet Twitterbetbigobetbigo girişmasterbettingmasterbetting girişteosbetteosbet girişbetsmovebetsmove girişnesinecasinonesinecasino girişholiganbetbetplaybetplay girişbetciobetcio girişenbetenbet girişbetpaspusulabetholiganbetholiganbetpusulabetmarsbahismarsbahismarsbahisganobetganobetganobetganobetganobetmarsbahismarsbahis girişjojobettipobettipobet giriştipobet güncel girişcasinofaststarzbet girişstarzbet girişbetgartipobettipobet girişmavibetmatbetlunabetmavibetcasibomtophillbetkingroyalkingroyalkingroyalpasacasinoatlasbetpasacasinoenjoybetbetcialmanbahisholiganbetkavbetbetgarhizlicasinobetsmovenakitbahiselitcasinotophillbetmatbetjojobetjojobetjojobet girişbetwoonbetwoon girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetholiganbetholiganbet girişkralbetkralbet girişbetperbetper girişanadoluslotanadoluslot girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişjojobetholiganbetmatbetsekabetimajbetpusulabetholiganbetGalyabetholiganbetmatbetmeritbetmeritbet girişmeritbetmeritbet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişholiganbetmarsbahismarsbahis girişholiganbetmarsbahismarsbahis girişcasibomcasibom girişcasibom güncelnorabahisnorabahis girişnorabahis güncelnorabahisnorabahis girişnorabahis günceltümbettümbet giriştümbet günceltümbettümbet giriştümbet güncelalobetalobet girişalobet güncelalobetalobet girişalobet günceljojobetcasibompusulabetholiganbetmarsbahisgrandpashabetmaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izlecasibomcasibom girişcasibom güncelgrandpashabetgiftcardmall/mygiftcasibomgiftcardmall/mygiftcasibomcasibom girişcasibom güncelgalabetgalabet girişjojobetpalazzobetpalazzobet girişpalazzobetpalazzobet girişcasibomgalabetgalabet girişfarmasifarmasi girişimcifarmasifarmasi girişimcijojobetfarmasifarmasi girişimcitrendbetpadişahbet girişgiftcardmall/mygiftgiftcardmall mygiftmygift giftcardmallgiresun deterjanjojobetvdcasinokingroyaljojobetsekabetsahabetsahabet girişsahabet güncel girişimajbetimajbet girişimajbet resmijojobetjojobet girişgalabetmarsbahismarsbahis girişromabetromabet girişromabet güncel girişromabetromabet girişromabet güncel girişngsbahisngsbahis girişdamabetdamabet girişmavibetmavibet girişdedebetdedebet girişngsbahisngsbahis girişngsbahis günceldamabetdamabet girişdamabet güncelgalabetultrabetromabetcasino siteleriholiganbetholiganbet girişcapitolbetgalabetgalabet giriştrendbet girişjojobetjojobetcapitolbet giriştipobettipobet günceltipobet girişligobetligobet girişligobet güncelonwinonwin girişonwin günceljojobetimajbetmatbetpusulabetgrandpashabetholiganbetjojobetkavbettrendbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişredwinbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncel adresekrem abiekrem abi sitelerekrem abi güvenilir sitelercapitolbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişgalabetultrabetromabetmatbetimajbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelbetixirmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelslotbarslotbar girisbetwoonbetwoon girişmatbetholiganbetjojobetkingroyalkingroyal girişkingroyal güncelfixbetfixbet girismaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin girişnorabahisnorabahis girişnorabahis güncelroyalbet girişnorabahisnorabahis girişnorabahis günceltaksimbetgrandpashabettümbettümbet giriştümbet günceltümbettümbet giriştümbet güncelroyalbetistanbulbahisbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetparkbetpark girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncelmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncelcratosroyalbetcratosroyalbet girişextrabetextrabet girişextrabet güncelpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişdedebetdedebet girişdedebet girişdedebetcasibomcasibom girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetroyalbetroyalbet girişmodabetfanatikbetfanatikbet girişfanatikbet güncelstarzbetstarzbet girişstarzbet güncelkolaybetkolaybet girişkolaybet güncelonwinonwin girişonwin günceljojobetjojobetjojobetkolaybetkolaybet girişbiabetbiabet girişbiabetbiabet girişqueenbetqueenbet girişjojobetjojobetjojobetjojobetbahsegelbahsegel girişbahsegelbahsegel girişklasbahisklasbahis girişpusulabetpusulabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbahsegelbahsegel girişmodabetmodabet girismodabet guncel adresgalabetsetrabetsetrabet girişkingroyalkingroyal girişkingroyal güncelmrkingmrking girişmrking güncelalobetalobet girişbahsegelbahsegel girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişsetrabetsetrabet girişbahsegelbahsegel giriş