مقالات تاريخية

د. زين العابدين كامل يكتب: الثاني من يناير و احتفالات إسبانيا بسقوط الأندلس

الثاني من يناير و احتفالات إسبانيا بسقوط الأندلس

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وبعد،

بينما يحتفل قطاع كبير من المسلمين، بالسنة الميلادية؛ وهو الاحتفال الذي لا ناقة لنا فيه ولا جمل، يحتفل الإسبان بذكرى سقوط مدينة غرناطة، وهو الاحتفال المعروف، بـ”استعادة غرناطة” أو ” ذكرى الاسترداد”؛ وهو يصادف الثاني من شهر يناير من كل عام، ومن مظاهر احتفال الإسبان؛ توزيع آلاف الأعلام، والتجمع في كثير من الميادين، ورفع بعض الشعارات.

ولعل مظاهر الاحتفال تظهر بصورة كبيرة بمدينة غرناطة، حيث أنها آخر مدينة سقطت من مند بلاد الأندلس.

ويعلق بعض الساسة ورجال الدين في إسبانيا، على الاحتفال فيقولون؛ بأن الثاني من يناير عام 1492م، يعني بالنسبة لإسبانيا “ولادة الدولة الحديثة والتوحيد التاريخي لشبه الجزيرة الأيبيرية”،

وتجري العادة منذ أيام جمهورية الجنرال فرانكو في إسبانيا في ثلاثينيات القرن الماضي، على إقامة تلك الاحتفالات سنويًا في قلب المدينة في ذكري يوم “استرداد غرناطة” من المسلمين.

لقد كانت مدينة غرناطة هي آخر مدن الأندلس سقوطًا، ففي نهاية القرن التاسع الهجري نظرت غرناطة حولها فلم ترَ مدينة ببلاد الأندلس إلا وسقطت في أيدي الأعداء، ولم يبقَ في الأندلس إلا هي، وذلك بعد أن تمزقت الدولة، وتحولت إلى دويلات صغيرة وضعيفة.

وهكذا لم يبقَ أمام الأعداء سوى غرناطة، فحاصرها ملوك النصارى لعدة سنوات، حتى قرر آخر ملوك الأندلس أبو عبد الله محمد بن الأحمر تسليم المدينة لفرناندو الخامس، وأُعلن يومها أن مدينة غرناطة أصبحت تابعة للكاثوليك، وأن حكم المسلمين للأندلس قد انتهى، وكان ذلك عام (897ه/ 1492م)، وبهذا التسليم تم طي صفحة التاريخ الإسلامي في بلاد الأندلس.

علمًا بأن هناك مَن خرج ورفض فكرة التسليم، وطالب بالقتال والدفاع عن المدينة حتى الموت، وعلى رأس هؤلاء: موسى بن أبي الغسان رحمه الله، فيروى أنه انطلق بمفرده وهو يحمل سلاحه ويمتطي جواده، وقد قابل سرية من سرايا النصارى، فقاتلهم وقتل عددًا منهم، ثم قُتل هو في سبيل الله.

قال الدكتور محمد عبد الله عنان معلِّقًا على موقفه: “فقد حاول كعادته أن يبثَّ بكلماته الملتهبة قبسًا أخيرًا من الحماسة؛ وكان مما قال: “لم تنضب كل مواردنا بعد، فما زال لنا مورد هائل للقوة، كثيرًا ما أدَّى المعجزات؛ ذلك هو يأسنا، فلنعمل على إثارة الشعب، ولنضع السلاح في يده، ولنقاتل العدو حتى آخر نسمة، وإنه لخير لي أن أُحصى بين الذين ماتوا دفاعًا عن غرناطة، من أن أحصى بين الذين شهدوا تسليمها!”، على أن كلماته لم تؤثِّر في هذه المرة، فقد كان يخاطب رجالًا نضب الأمل في قلوبهم، وغاضت كل حماسة، ووصلوا إلى حالة من اليأس لا تنجع فيها البطولة، ولا يحسب للأبطال حساب”([1]).

لقد كان موسى آخِر نَفَسٍ من أنفاس الحياة في الأندلس، وكان آخِرَ سَطْرٍ في سِفر أمجاد المسلمين؛ ذلك السفر الذي كَتَبَهُ العربُ المسلمون في ثمانمائة عام.

وهكذا طُويت آخر صفحة من تاريخ المسلمين في الأندلس، وكان ذلك في ربيع الأول عام (897ه/ 1492م)، فبسقوط غرناطة سقطت دولة الإسلام في الأندلس.

ثم مارس النصارى سياسة القهر ضد المسلمين، مثل: القتل والتعذيب، والتهجير، والإكراه على اعتناق النصرانية.

إن مِن أفضل الكلمات التي قيلت في رثاء الأندلس: ما ذكره المستشرق الإنكليزي استانلي بول في كتابه: “قصة العرب في إسبانيا”، والذي تناول فيه تاريخ المسلمين والعرب منذ الفتح، وحتى إخراج آخرهم منها، فقال: “الإسبان لم يدركوا أنهم قتلوا الإوزة التي تبيض بيضة من ذهب في كل يوم، فقد بقيت إسبانيا قرونًا في حكم العرب وهي مركز المدنية، ومنبع الفنون والعلوم، ومثابة العلماء والطلاب، ومصباح الهداية والنور، ولم تصل أي مملكة في أوروبا إلى ما يقرب منها في ثقافتها وحضارتها، ولم يبلغ عصر فرديناند وإيزابيلا القصير المتلألئ، ولا إمبراطورية شارل الخامس، الأوج الذي بلغه المسلمون في الأندلس!”.

ويضيف: “إن حضارة العرب بقيت إلى حين خروجهم من إسبانيا وضَّاءة لامعة، ولكن ضوءها كان يشبه ضوء القمر الذي يستعير نوره من الشمس، ثم أعقب ذلك كسوف بقيت بعده إسبانيا تتعثر في الظلام، وإنا لنحس فضل العرب وعظم آثار مجدهم، حينما نرى بإسبانيا الأراضي المهجورة القاحلة، التي كانت في أيام المسلمين جنات تجري من تحتها الأنهار، تزدهر بما فيها من الكروم، والزيتون، وسنابل القمح الذهبية، وحينما نذكر تلك البلاد التي كانت في عصور العرب تموج بالعلم والعلماء، وحينما نشعر بالركود العام بعد الرفعة والازدهار”.

وقال في موضع آخر: ” لقد كانت الأندلس في العصور الوسطى شعلة النور ومنار الهداية، وكانت جامعاتها بقرطبة، وإشبيلية، وغرناطة، وغيرها، ملتقى طلاب العلم من الشرق والغرب، وكان فيها للأدب والشعر والفنون عامةً منـزلة لم تكد تصل إليها أمة، وإذا تحدثنا عن فنون العمارة، والهندسة، والنقش، وغيرها، طال بنا الكلام.

إن سقوط الأندلس لم يكن إلا سقوط النجم المتلألئ اللامع، وانهيار الجبل الأشم الراسخ، وإن دولة في الأرض لم تُشيَّع بعبرات العيون، وحسرات القلوب، كما شُيِّعت الأندلس، ولم يبكِ الشعراءُ مُلْكًا طواه الزمان كما بكوا مُلك الأندلس، ولم يقف المؤرخون وهم يدوِّنون خاتمة أمة حاسري الرؤوس خاشعين، يرسلون الزفرات، كما وقفوا عند قبر دولة العرب بالأندلس!”([2]).

  1. () محمد عبد الله عنان، دولة الإسلام في الأندلس (5/ 241).
  2. () ستانلي لين بول: قصة العرب في الأندلس، ترجمة علي الجارم.

 

زر الذهاب إلى الأعلى
holiganbetholiganbet girişSweet BonanzaSweet Bonanzaasyabahisasyabahis girişasyabahis güncel girişmaltcasinomaltcasino girişprimebahisprimebahis girişprimebahisprimebahis girişdeneme bonusutaraftarium24zbahiszbahis girişmaltcasinomaltcasino girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişSweet BonanzaSweet Bonanzabaskılı bardakbaskılı cam bardakbaskılı kupasuperbetinsuperbetin girişsuperbetinsuperbetin girişzbahiszbahis girişzbahiszbahis girişperabetperabet girişperabetperabet girişspincospinco girişspincospinco girişcasibom girişcasibom güncel girişjustin tvselcuksportsvdcasinobiabetbiabet girişbiabet güncel girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişligobetligobet mobilligobet casinomaç izleTaraftarium24Taraftariumextrabetextrabet girişextrabet güncel girişbetebetavvabet girişvdcasinocasibomcasibom girişvdcasinokingroyalcasinofastBursa EscBursa Escortmersin escortescort mersinmersin escort bayanSweet Bonanza Oynabetparkbetpark güncelbetpark girişmersin escortmersin escort bayanGalyabetcasibomcasibom girişcasibom güncelhititbetselcuksportstaraftarium24taraftariumtaraftarium24selcuksportsjustin tvjojobetjojobet girişjojobet güncel girişsnipaste截图工具wps下载vdcasinocasibomcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişbetsat girişbetsathitbethitbet girişhitbethitbet girişbetlikebetlike girişbetlikebetlike girişbetsmovebetsmove giriştib botuDmca takedownDmca site kaldırmabetebetbetsatbetsat girişbetsat güncel girişbetsatbetsat girişslot sitelerigüvenilir slot siteleri汽水音乐下载Kocaeli Escortİzmit EscortGölcük Escortkocaeli escortİzmit EscortKaramursel Escortyalova escortperabetbetmoneykareasbettaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlecasibomcasibom girişcasibom güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişsweet bonanzasweet bonanza oynataraftarium24tipobettipobet giriştipobet güncelbetebetbetparkbetpark girişbetpark güncelperabetperabetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetebetnorabahisnorabahis girişnorabahis güncel girişmaksibetmaksibet girişmaksibetmaksibet girişnorabahiskolaybetkolaybet girişkolaybet güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahisbahisabibabilonbetbullbahisesbetamgbahisbenimbahiscasinolevantcasinolevant girişcasinolevantcasinolevant girişcasinolevantcasinolevant girişartemisbetcasibomcasibom girişbetistbetist girişcasibom girişbetistcasibom güncel girişbetist girişbetistganobetgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişmaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişbetwoonroketbetroketbetbetnano güncel girişbiabetbiabet giriştaraftarium24holiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişimajbetGalyabetGalyabet Girişjojobetbetnano güncel girişmarsbahismarsbahis girişcasibom güncel girişganobetGrandpashabet Güncel Girişganobettaraftarium24extrabetextrabet girişextrabet güncel girişcasinofastcasinofast girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetwoonbetwoon girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişrestbetngsbahisjojobetsuperbetsuperbet girişsuperber güncel girişsuperbet güncel girişzbahiszbahis girişzbahis güncel girişzbahiszbahis girişzbahis güncel girişsuperbetsuperbet girişsuperbet güncel girişzbahis girişzbahissuperbetsuperbet girişsuperbet güncel girişeskişehir escorteskişehir escort bayanescort eskişehirgalaabetbetwoonbetwoon girişmarsbahismarsbahis girişngsbahisngsbahis girişrestbetrestbet girişperabetperabet girişrestbetholiganbetEskişehir escortTepebaşı Escortodunpazari escortbetnanoligobettaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izletaraftariumtaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izlenorabahisgobahisgobahis girişgobahis güncel girişbetwoonbetwoon girişradissonbetradissonbet girişjojobetjojobet girişbetwoonbahsegeltarafbettarafbet giriştarafbet güncelbetkombetkom girişbetkom güncelxslotxslot girişxslot güncelkavbetkavbet girişgalabetgalabetvdcasinovdcasinorestbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetmatbetultrabetbahsegelbahsegelGrandpashabetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet Giriştaraftarium24Grandpashabet Güncel GirişGrandpashabet GirişGrandpashabet instagrambahsegelbetasustaraftarium24taraftarium24bahsegeltaraftarium24taraftarium24vdcasino girisbetebetgalabetonwinonwin girişonwin güncelbetkanyonbetkanyon girişmojobetcratosroyalbetcratosroyalbet girişbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetkanyon girişbetkanyonbetkanyon girişbetgitonwinonwin girişonwin güncel girişbircasinojokerbetjokerbet girişjokerbet güncel girişbahsegelkavbetartemisbetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişcanlı casino sitelerinorabahisnorabahis girişbahsegelcasinopercasinoper girişmeritbetmeritbetcanlı casino sitelerimeritbetjojobetjojobet girişcasinopercasinoper girişcasinoper güncel girişjojobetjojobet girişsweet bonanzasweet bonanza oynasweet bonanzajojobetcasibomjojobetcasibombetsatbetsatpusulabetpusulabetmatbetmatbetcanlı casino sitelerisweet bonanzasweet bonanza oynarestbetrestbet girişmarsbahismarsbahis girişbetnano güncel girişbetnano güncel girişbetnano güncel girişbetnano güncel girişperabetperabet girişpadişahbetpadişahbetStreamEastCrackstreamsbetwoonbetwoon girişpokerklaspokerklas girişbetsatbetcioholiganbetholiganbetholiganbetslot sitelerigüvenilir slot siteleriholiganbetholiganbetholiganbetjojobetjojobet girişbetebetbahsegelpusulabetmakrobetmaximcasinobahiscasinoholiganbetvaycasinointerbahisbetwoonbetwoon girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişavvabetgranfpashabetgrandpashabet girişapeingcrypto presalecrypto presalesapeingapeingkingroyalkingroyal girişkingroyal güncel girişvdcasinogalabetbahsegelcasinofastbetpaskavbetavvabetngsbahisgoldenbahismatbetbahsegelromabetngsbahisngsbahisodeonbetmegabahisteslabahistitobetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişkralbetkralbet girişbetkombetkom girişbetpasbetpas girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişbetkanyonbetkanyon girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişredwinredwin giriştarabettarabet girişkargabetkargabet girişkargabet güncel girişkargabet güncelbarbibetbarbibet girişbarbibet güncelalmanbahisalmanbahis girişalmanbahis güncelatmbahisatmbahis girişatm bahisbetofficebetoffice girişbetoffice güncelbetpuanbetpuan girişbet puanbetticketbetticket girişbet ticketnesinecasinonesinecasino girişnesine casinomaximcasinomaximcasino girişmaximcasino güncel girişnorabahisnorabahis girişnorabahis güncel girişmeritbetmeritbetbetnanoklasbahisjojobetjojobetcratosroyalbetcratosroyalbet girişcasibomcasibomcasibomcasibomgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişmarsbahismarsbahis aktifmarsbahis adresiextrabetextrabet girişextrabet güncel girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişgiftcardmall/mygiftkalebetcasinoroyalcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişperabetperabet girişmarsbahismarsbahis girişpashagamingslot sitelerigüvenilri slot siteleribonus veren slot sitelerijojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkolaybetkolaybet girişkingroyalkingroyal girişartemisbetartemisbet girişartemisbet guncel giriştarafbettarafbet giriştarafbet guncel girişnorabahisnorabahis girişnorabahis guncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis giriştarafbettarafbet giriştarafbet gunce girişngsbahismegabahisbahisseninbetpasmarsbahismarsbahis girişkalebetcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişkralbetmarsbahismarsbahis girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişSweet BonanzaSweet BonanzaSweet BonanzaSweet Bonanzacasibomcasibom girişcasibom güncelkolaybetmavibetpasacasinopasacasinobetnano güncel girişbetnano güncel girişkolaybetholiganbetCrypto PresalesCrypto PresaleholiganbetdoedahdablaamgbahisavvabetbetboxbetgooMatbetMatbet Girişbetyapbullbahiscandycasinocasinoroysdedebetesbetgalabetgobahisgrandoperabethızlıcasinokingbettingmeritbetmonobahisnetbahisnoktabetpolobetprensbetromabetsmartbahissohobetspincoultrabetbetcibetpasholiganbetstarzbetstarzbet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmonobahismonobahis girişbetebetbetgarantibetgaranti güncelbetgaranti girişbetpasbetpas girişmarsbahismarsbahis giriştaraftarium24canlı maç izleholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetparkbetpark girişbetpark günceljojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetebetbetebet girissuperbetnesinecasinoenbetsuperbet girişmaxwinnesinecasino girişenbet girişsüperbetmaxwin girişbetwoonbetwoon girişholiganbetsahabetholiganbetbetwildbetwild girişbetwild girişbetwildsahabetrestbetrestbet girişrestbetrestbet girişkingroyalkingroyal girişbullbahisbullbahis girişgalabetvdcasinobullbahisbullbahis girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişholiganbetkalebetngsbahistitobetkavbetholiganbetbetpasbullbahisbullbahis girişbullbahisbullbahis girişstarzbetstarzbet giriştempobettempobet giriştempobet güncelbetkolikbetkolik girişbetkolik güncelpasacasinokingbettingkingbetting girişkingbettingkingbetting girişhiltonbethiltonbetRobinbetRobinbet Girişsmartbahissmartbahissmartbahismarsbahismarsbahisatlasbetatlasbetkralbetkralbetavvabetenjoybetenjoybetbetciocasibomcasibom girişbetciobetcibetcitophillbettophillbettophillbetultrabetultrabetGalyabetistanbul hava durumuistanbul havahava durumuavvabetavvabet girişgiftcardmall/mygiftgift card activationgiftcardmallpulibetpulibet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlemaxwinsuperbetmaxwin girişsuperbet girişsüperbetbetwoonbetwoon girişenbetenbet girişnesinecasinonesinecasino girişcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet güncel girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişrestbetrestbet girişrestbetrestbet girişsahabetsahabet girişsahabet guncel girişbetgarslot sitelerigüvenilir slot sitelericapitolbetbetwoonstarzbetstarzbet girişbetparkbetpark girişbetpark güncelpusulabetpusulabet girişpusulabetcapitolbet giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncelkavbetkavbet girişkavbetromabetromabet girişbetwoonbetwoon girişcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet güncel girişbetnanobetnano girişbetnanobetnano girişbetwoon girişbetwooncasibomcasibom girişcratosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet günce girişolabahisolabahisolabahisstarzbetstarzbet girişstarzbet güncel girişolabahisparobetistanbulbahissuperbetinsuperbetin girişparobet giriştaraftarium24jojobetjojobet girişbetixirparobet güncel girişanadoluslotanadoluslot girişmarsbahismarsbahis girişperabetperabet girişbetixir girişdamabetdamabet girişdedebetdedebet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişsuperbetinsuperbetin girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişmarsbahismarsbahis girişcratosroyalbetcratosroyalbet giriştaksimbettaksimbet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis giriştaksimbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişpokerklasgalabettelegram下载有道翻译下载汽水音乐下载搜狗输入法下载jojobetjojobet girişjojobet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasibomcasibom giriş