مقالات متنوعة

الالتزام بين الحقيقة والخيال(6)

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فما زلنا نبحث عن مواطن الخلل حول شخصية المسلم الملتزم، وفي ضوء مطالعتنا لبعض الخلل الذي نريد أن نصلحه في الفرد المسلم الملتزم، والارتقاء بالمستوى التعبدي والعلمي والسلوكي للمسلم الملتزم، نلاحظ أنه من الآفات -أيضًا-: “ترك العمل، والتكاسل في تحصيل الرزق”، فنحن نرى كثيرًا من الإخوة لا يعملون، حتى يصبح عالة على غيره ويسأل الناس، وهو يظن أنه بذلك تفرغ لطلب العلم.

وذلك قد يكون حسنًا إذا كان هناك مَن يُنفق عليه ويتكفل به حتى يتفرغ لطلب العلم، وكان والداه ليسا في حاجة ليعمل وينفق عليهما، وأما أن يكونا في حاجة إلى الإنفاق عليهما، وهو يزيد من هذه المعاناة بتركه للعمل؛ فهذا لا ينبغي، وقد كان إبراهيم وإسماعيل -عليهما السلام- يتقنان البناء، وداود وسليمان -عليهما السلام- يصنعان، وكان موسى -عليه السلام- راعيًا قويًّا أمينًا، وآدم -عليه السلام- كان مزارعًا، وإدريس -عليه السلام- كان خياطـًا، وكان محمد -صلى الله عليه وسلم- راعيًا وأجيرًا.

وهكذا كان الصحابة -رضي الله عنهم- منهم الحداد، والنجار، والتاجر، ونحو ذلك؛ فمن أين أتى هؤلاء بهذا الفصل بين حياتهم الروحية وحياتهم المادية حتى ترك المسلمون العمل لغيرهم فسبقوهم في كثير من العلوم؟!

وعن المقدام بن معد يكرب -رضي الله عنه- أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قال: (مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ، خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ، وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ دَاوُدَ -عَلَيْهِ السَّلاَمُ- كَانَ يَأْكُلُ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ) (رواه البخاري).

وكذلك لا نقول إن الإنسان يعيش لمجرد أداء وظائف لساعات طويلة تمنعه مِن العمل للآخرة، ولكن لا بد من تحقيق التوازن بين عمل الدنيا وعمل الآخرة، بل لا بد أن يوظف عمل الدنيا في طلب الآخرة أيضًا، فأنت تعمل لتنفق على نفسك وعلى مَن تعول، ويعينك المال على طلب العلم وشراء الكتب، ونحو ذلك، قال معاذ -رضي الله عنه-: “إني أقومُ وأنامُ، وأحتسب في نومتي ما أحتسب في قومتي”؛ فبذلك يكون الإنسان عابدًا طائعًا لله في كل حال.

وحين قدِم عبد الرحمن بن عوف -رضي الله عنه- المدينة آخى رسول الله -صلى الله عليه وسلم- بينه وبين سعد بن الربيع الأنصاري -رضي الله عنه- فقال له سعد: إِنِّي أَكْثَرُ الأَنْصَارِ مَالاً، فَأَقْسِمُ مَالِي نِصْفَيْنِ، وَلِي امْرَأَتَانِ فَانْظُرْ أَعْجَبَهُمَا إِلَيْكَ فَسَمِّهَا لِي أُطَلِّقْهَا، فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا فَتَزَوَّجْهَا، قَالَ: بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ، أَيْنَ سُوقُكُمْ؟ فَدَلُّوهُ عَلَى سُوقِ بَنِي قَيْنُقَاعَ، فَمَا انْقَلَبَ إِلا وَمَعَهُ فَضْلٌ مِنْ أَقِطٍ وَسَمْنٍ، ثُمَّ تَابَعَ الغُدُوَّ، ثُمَّ جَاءَ يَوْمًا وَبِهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ، فَقَالَ النَّبِيُّ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: (مَهْيَمْ) -أي ما أمرك وشأنك-، قَالَ: تَزَوَّجْتُ، قَالَ: (كَمْ سُقْتَ إِلَيْهَا؟). قَالَ: نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: (أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ) (متفق عليه). فهكذا كان الصحابة -رضي الله عنهم-.

وعن رافع بن خديج -رضي الله عنه- أنه قال: قِيلَ: يَا رَسُولَ اللهِ، أَيُّ الْكَسْبِ أَطْيَبُ؟ قَالَ: (عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ، وَكُلُّ بَيْعٍ مَبْرُورٍ) (رواه أحمد، وصححه الألباني)، وقال رسول الله -صلى الله عليه وسلم-: (لأَنْ يَحْتَطِبَ أَحَدُكُمْ حُزْمَةً عَلَى ظَهْرِهِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ أَحَدًا، فَيُعْطِيَهُ أَوْ يَمْنَعَهُ) (رواه البخاري).

وعن أنس بن مالك -رضي الله عنه-: أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ أَتَى النَّبِيَّ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- يَسْأَلُهُ فَقَالَ: “أَمَا فِي بَيْتك شَيْء؟” قَالَ: بَلَى، حِلْسٌ نَلْبَسُ بَعْضَهُ وَنَبْسُطُ بَعْضَهُ، وَقَعْبٌ نَشْرَبُ فِيهِ مِنَ الْمَاءِ. قَالَ: “ائْتِنِي بِهِمَا”، قَالَ: فَأَتَاهُ بِهِمَا فَأَخَذَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- بِيَدِهِ، وَقَالَ: “مَنْ يَشْتَرِي هَذَيْنِ؟”، قَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهُمَا بِدِرْهَمٍ. قَالَ: “مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟” مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاثًا، قَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهُمَا بِدِرْهَمَيْنِ فَأَعْطَاهُمَا إِيَّاه وَأخذ الدِّرْهَمَيْنِ فَأَعْطَاهُمَا الأَنْصَارِيُّ، وَقَالَ: “اشْتَرِ بِأَحَدِهِمَا طَعَامًا فانبذه إِلَى أهلك، واشتر بِالآخرِ قدومًا فأتني بِهِ”. فَأَتَاهُ بِهِ فَشَدَّ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- عُودًا بِيَدِهِ، ثُمَّ قَالَ لَهُ: “اذْهَبْ فَاحْتَطِبْ وَبِعْ، وَلا أَرَيَنَّكَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا”، فَذهَبَ الرَّجُلُ يَحْتَطِبُ وَيَبِيعُ، فجَاء وَقَدْ أَصَابَ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَاشْتَرَى بِبَعْضِهَا ثَوْبًا وَبِبَعْضِهَا طَعَامًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: (هَذَا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَجِيءَ الْمَسْأَلَةُ نُكْتَةً فِي وَجْهِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لا تَصْلُحُ إِلا لِثَلاثَةٍ: لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ، أَوْ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ، أَوْ لِذِي دَمٍ مُوجِعٍ) (رواه أحمد وأبو داود، وقال الحافظ المنذري: لا ينزل عن درجة الحسن، وضعفه الألباني إلا قوله: “إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لا تَصْلُحُ إِلا لِثَلاثَةٍ… “).

فتأمل كيف عالج رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قضية البطالة، وساعد الرجل على أن يتكسب مِن الحلال الطيب؟!

وها هي اليابان بعد الحرب العالمية تَحول المجتمع فيها الى خلية نحل تعمل فيها كل نحلة لمصلحة عامة في إطار إصلاح شامل، والألمان بعد الحرب العالمية لم يبقَ لهم إلا التراب والإنسان والعلم بعد أن تم تدمير البنية التحتية والمنشآت الحيوية؛ فتبرع كل واحد منهم بساعتين في اليوم لخدمة البلاد, وبعد 10 سنوات ناطحوا أعظم الدول!

والأسبوع فيه 168 ساعة؛ فنحن كم ساعة منها بذلنا في العمل الايجابي لخدمة البلاد، ومحاربة الفساد والمنكرات؟!

ولما هاجر رسول الله -صلى الله عليه وسلم- مِن مكة إلى المدينة بدأ ساحة العمل على الفور وذلك عندما أمر ببناء المسجد النبوي بالمدينة، وهذه تعد البداية الحقيقية لمشروع النهضة، فعندما كان المسلمون الأول يشيّدون مسجدهم بالمدينة كان ذلك أول ساحة للعمل؛ فهذا الطابع العملي من أهم شروط ومقومات النهضة.

ونستكمل في المقال القادم بمشيئة الله -تعالى-.

زر الذهاب إلى الأعلى
todesksnipastejojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet günceljojobet güncel girişligobetligobet girişligobet güncelligobetligobet girişligobet giriş adresijojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişligobetligobet girişligobet günceltipobettipobet giriştipobet mobil girişstarzbetstarzbet girişstarzbet bonusbacklinkbacklink algoogle indexerhızlı indexeroto indexerextrabetextrabet girişextrabet güncel girişextrabet giriş adresiextrabet yeni adresextrabetjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişligobetligobet girişligobet güncel giriştipobettipobet giriştipobet giriş adresistarzbetstarzbet girişstarzbet giriş adresijojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel giriştaraftarium24maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izledinamobetdinamobet girişdinamobet güncel giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izletaraftarium24canlı maç izledinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişstarzbet giriş adresibetmartinbetovisroketbahisCeltabetjojobetjojobet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlebetparkbetpark girişbetpark giriş adresibetgarantibetgaranti girişbetgaranti giriş adresimarsbahismarsbahis girişmarsbahis rehbercasibomcasibom girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişnesinecasinonesinecasino girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmasrbahis güncel girişmarsbahis adresijojobetjojobetjojobetjojobetjojobetjojobetjojobettaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izledinamobetdinamobet girişdinamobet güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlejustin tvgolvar tvtaraftarium24maç izlecanlı maç izlekaçak maç izleücretsiz maç izletaraftarium24taraftariumcanlı maç izlemaç izlekaçak maç izleücretsiz maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlekaçak maç izleücretsiz maç izlejojobetjojobet girişjojobet rehberjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetparkbetpark girişbetpark giriş adresibetparkbetpark girişbetpark giriş adresibetgarantibetgaranti girişbetgaranti giriş adresibetgarantibetgaranti girişbetgaranti giriş adresideneme bonusudeneme bonusu veren sitelertaraftarium24maç izlecanlı maç izlekavbetkavbet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlegiftcardmall/mygiftwww.giftcardmall.com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww.giftcardmall.com/mygifttaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlecasibomcasibom girişcasibom rehberligobetligobet girişligobet giriş adresijojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişmaxwinramadabetjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobet güncel girişdeneme bonusu veren sitelermarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişbetmatikbetmatik girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişgiftcardmall/mygiftwww.giftcardmall.com/mygiftjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişistanbul escortantalya escortsamsun escortmersin escortkocaeli escortmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis giriswww.giftcardmall.com/mygiftwww.giftcardmall.com/mygiftGanobetGanobet girişGanobetGanobet girişGanobetGanobet girişGanobetGanobet girişGanobetGanobet girişGanobetGanobet girişimajbetimajbet girişimajbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişkalebetkalebet girişkalebetjojobetjojobet resmijojober rehbercasipopcasipop rehbercasipop resmicasibomcasibom rehbercasibom resmitaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izledinamobetdinamobet girişdinamobet güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlecanlı maç izlemaç izletaraftarium24dinamobetdinamobet girişdinamobet güncel giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izlemaç izlecanlı maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24taraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncelmarsbahismarsbahismarsbahismarsbahistaraftarium24maç izlecanlı maç izlekavbetkavbet girişkavbet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncel girişkavbetextrabetextrabet girişextrabet güncel girişbetpuanbetpuan girişbetpuan güncel girişpadişahbetkavbet girişpadişahbet girişpadişahbet güncel girişpadişahbettaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobettaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlepadişahbet girişpadişahbet güncel girişpadişahbetpadişahbet girişpadişahbet güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleCratosroyalbetBetwildGrandpashabetbetparkbetpark giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlegiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceGiftCardMall/Mygift balancegiftcardmallpadişahbetpadişahbet girişpadişahbet güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlegrandpashabetgrandpashabettaraftarium24maç izlecanlı maç izleBahis SiteleriCasino Siteleritaraftarium24maç izlecanlı maç izleBetwoonBahis SiteleriCratosroyalbettelegram下载betturkey有道翻译下载爱思助手下载whatsapp网页版betparkbetpark girişbetpark giriş adresibetgarantibetgaranti girişbetgaranti giriş adresiGrandpashabetgrandpashabet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlegrandpashabetgrandpashabet girişimajbetmatbetsekabetsahabetonwinmatadorbetgrandpashabetjojobetholiganbetcasibomcratosroyalbetsuperbetinvdcasinopusulabetcasibomjojobetholiganbetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetjojobetjojobetjojobetmarsbahismarsbahismarsbahismarsbahismarsbahisgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetbetparkbetpark girişbetpark giriş adresikavbetkavbet girişkavbetkavbet girişkavbetkavbet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişgrandpashabet youtubegrandpashabet xgrandpashabet telegramgrandpashabet resmi youtubegrandpashabet resmi girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişgrandpashabet güncelgrandpashabet telegramgrandpashabet girisgrandpashabet resmigrandpashabet resmi girişgrandpashabet güncel adresgrandpashabet 2026cratosroyalbetdiyarbakır escortdiyarbakir escortbetwoongrandpashabet giriş güncelgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişgrandpashabet güncelgrandpashabet telegramgrandpashabet girisgrandpashabet resmigrandpashabet resmi girişgrandpashabet güncel adresvan escortbahis sitelericasino sitelerideneme bonusukumar sitelerigüvenilir bahis sitelerislot sitelerislot oyunlarıyasal bahis sitelerien iyi bahis siteleritürkiye bahis siteleriradissonbetbetsindedebetgaziantep escortbetsalvador