مقالات تاريخية

صفحات مِن ذاكرة التاريخ (2) الخروج على أمير المؤمنين عثمان بن عفان -رضي الله عنه- “الأسباب والنتائج”

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فقد ذكرنا في المقال السابق مقدمة بمثابة الديباجة والتمهيد لحديثنا حول بعض الثورات التي حدثت في التاريخ الإسلامي، وذكرنا نبذة حول أهمية دراسة التاريخ، ثم تحدثنا عن فتنة مقتل أمير المؤمنين عثمان -رضي الله عنه-، وما هي التهم التي ذكرها المجرمون الذين خرجوا عليه وقتلوه، وما هو الرد على هذه التٌهم والشبهات، وكانت التهمة التي ذكرناها هي: “ضربه لعمار حتى فتق أمعاءه، ولابن مسعود حتى كسر أضلاعه ومنعه عطاءه”، وقد انتهينا مِن الرد على هذه التهمة في المقال السابق.

– وممن أنكروه على عثمان -رضي الله عنه- أنهم قالوا عنه: “ابتدع في جمع القرآن وتأليفه، وفي حرق المصاحف”:

قال أبو بكر بن العربي -رحمه الله-: “وأما جمع القرآن، فتلك حسنته العظمى، وخصْلتُه الكبرى، وإن كان وَجدها كاملة، لكنه أظهرها وردَّ الناس إليها، وحسم مادة الخلاف فيها، وكان نفوذُ وعد الله بحفظ القرآن على يديه، وقد ثبت في صحيح البخاري وغيره عن زيد بن ثابت -رضي الله عنه- قال: “أَرْسَلَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ. فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عِنْدَهُ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنِ اسْتَحَرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ بِالْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبُ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ. قُلْتُ لِعُمَرَ: كَيْفَ تَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-؟ فَقَالَ عُمَرُ: هَذَا وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلم يزل عمر يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللهُ صَدْرِي لذَلِك، وَرَأَيْت الَّذِي رَأَى عُمَرُ. قَالَ زَيْدٌ” قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لا نَتَّهِمُكَ، وَقَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-؛ فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ، فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفُونِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جِمْعِ الْقُرْآن، قَالَ: قُلْتُ كَيفَ تَفْعَلُونَ شَيْئا لم يَفْعَله النَّبِيُّ -صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-؟ قَالَ: هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلَمْ يَزَلْ أَبُو بَكْرٍ يُرَاجِعُنِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا-، فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الْعُسُبِ وَاللِّخَافِ، وَصُدُورِ الرِّجَال حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَة التَّوْبَة آيَتَيْنِ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ لَمْ أَجِدْهَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ (لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ) (التوبة:128)، حَتَّى خَاتِمَةِ بَرَاءَةَ. فَكَانَتِ الصُّحُفُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَيَاته ثمَّ عِنْد حَفْصَة”.

ثم لما قدِم حُذيفة بن اليمان على عثمان وكان يُغازي أهل الشام في فتح أرمينية وأذْرِبَيجان مع أهل العراق، حدثه حذيفة عن اختلافهم في القراءة، فقال حذيفة -رضي الله عنه- لعثمان -رضي الله عنه-: يا أمير المؤمنين، أدرك هذه الأمة قبْل أن يختلفوا في الكتاب اختلاف اليهود والنصارى: فأرسل عثمان إلى حفصة أن أرسلي إلينا بالصحف ننسخها في المصاحف، ثم نردها إليك، فأرسلت بها حفصة إلى عثمان، فأمر زيد بن ثابت، وعبد الله بن الزبير، وسعيد بن العاص، وعبد الرحمن بن الحارث بن هشام فنسخوها في المصاحف، وقال عثمان للرهط القُرشيين الثلاثة: إذا اختلفتم أنتم وزيد بن ثابت في شيء من القرآن فاكتبوه بلسان قريش، فإنما نزل بلسانهم، ففعلوا.

حتى إذا نسخوا الصحف في المصاحف ردّ عثمانُ الصحف إلى حفصة، وأرسل إلى كل أُفق بمصحف مما نسخوا، وأمر بما سواه مِن القرآن في كل صحيفة ومصحف أن يُحرق.

وقد سلـَّم الصحابة كلهم بذلك: إلا ما روي عن ابن مسعود آنفًا، وبهذا حقق الله وعده في قوله -سبحانه-: (إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ) (الحجر:9)، وقد تولى الخلافة بعد هؤلاء الشيوخ الثلاثة أمير المؤمنين عليُّ -رضي الله عنه-؛ فأمضى عملهم وأقر مصحف عثمان برسومه وتلاوته في جميع أمصار ولايته، وبذلك انعقد إجماع المسلمين في الصدر الأول على أن ما قام به أبو بكر وعمر وعثمان هو أعظم حسناتهم، وبهذا يتبين لكل ذي لب أن ما فعله أمير المؤمنين عثمان مِن جمعه للمصحف يُعد مِن أعظم حسناته، وأن كل مَن عدَّ ذلك جرمًا ومنكرًا؛ قد انتكس عقله وظهر حقده، وبانت سريرته.

ومِن التهم التي رموه بها أيضًا أنه: “حَمى الحِمَى”:

والحمى موضعًا يعينه الحاكم، ويخصصه لرعي مواشي الزكاة وغيرها مما يرجع ملكه إلى بيت مال المسلمين، ويمنع عامة الناس مِن الرعي فيه، ومعنى ذلك أن عثمان -رضي الله عنه- خصص مساحة معينة مِن الأرض لبعض الإبل لترعى فيها دون غيرها مِن الإبل، قالوا: إنه ابتدع في هذا الأمر، وقالوا: إنه كان يجعلها لإبله وخيله!

والرد على هذه التهمة الباطلة: أن الحمى كان موجودًا في الجاهلية قبْل رسول الله -صلى الله عليه وسلم-، فقد كان السيد يدخل الأرض التي يريد أن يجعلها حِمَى لإبله، ومعه كلب يعوي، ويكون حدود حماه على امتداد عواء كلبه، وتكون تلك المنطقة مِن الأرض خاصة به لا تستطيع أي إبل غير إبله أن ترعى فيها، وهذا هو الحمى، فلما جاء رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ألغى هذا الأمر كله، إلا لإبل الصدقة فقط، فعن الصعب بن جثامة أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قال: (لا حِمَى إِلا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ) (أخرجه البخاري).

وعن نافع عن ابن عمر: “أَنَّ النَّبِيَّ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- حَمَى النَّقِيعَ لِلْخَيْلِ. قَالَ حَمَّادٌ بنُ خَالِدٍ -راوي هذا الحديث عن عبد الله بن عمر العمري-: فَقُلْتُ لَهُ: لِخَيْلِهِ؟ قَالَ: لا، لِخَيْلِ الْمُسْلِمِينَ” (أخرجه أحمد). أي المرصودة للجهاد، أو ما يملكه بيت المال. والنقيع هذا في المدينة على عشرين فرسخًا منها، ومساحته ميل في ثمانية أميال كما في موطأ مالك.

وقد فعل أبو بكر الصديق -رضي الله عنه- مثل فعل رسول الله -صلى الله عليه وسلم- في الحِمَى، ولما جاء عمر بن الخطاب -رضي الله عنه- زاد في هذه المساحة، وضم إليها أماكن كثيرة؛ وذلك لكثرة الفتوحات في عهد عمر بن الخطاب -رضي الله عنه-، وكثرة إبل الجهاد؛ فكان لا بد مِن التوسعة؛ فاتسع الحِمَى فشمل (سرف) و(الربذة)، وكان لعمر عامل على الحمى هو مولى له يدعى “هنيًّا” كما في صحيح البخاري عن زيد بن أسلم عن أبيه: أَنَّ عُمَرَ بْنَ الخَطَّابِ -رضي الله عنه- اسْتَعْمَلَ مَوْلًى لَهُ يُدْعَى هُنَيًّا عَلَى الحِمَى، فَقَالَ: يَا هُنَيُّ اضْمُمْ جَنَاحَكَ عَنِ المُسْلِمِينَ، وَاتَّقِ دَعْوَةَ المَظْلُومِ، فَإِنَّ دَعْوَةَ المَظْلُومِ مُسْتَجَابَةٌ، وَأَدْخِلْ رَبَّ الصُّرَيْمَةِ -صاحب الإبل القليلة- وَرَبَّ الغُنَيْمَةِ -صاحب الغنم القليلة-، وَإِيَّايَ وَنَعَمَ ابْنِ عَوْفٍ وَنَعَمَ ابْنِ عَفَّانَ، فَإِنَّهُمَا إِنْ تَهْلِكْ مَاشِيَتُهُمَا يَرْجِعَا إِلَى نَخْلٍ وَزَرْعٍ، وَإِنَّ رَبَّ الصُّرَيْمَةِ، وَرَبَّ الغُنَيْمَةِ إِنْ تَهْلِكْ مَاشِيَتُهُمَا، يَأْتِنِي بِبَنِيهِ”.

ولما كان عهد عثمان -رضي الله عنه- اتسعت رقعة الدولة الإسلامية، وكثرت الخيرات عند المسلمين، وكثرت الإبل، فاتسعت منطقة الحمى إلى أكبر مما كانت عليه، فالذي أجازه النبي -صلى الله عليه وسلم- لسوائم بيت المال، ومضى على مثله أبو بكر وعمر، يجوز مثله لبيت المال في زمن عثمان -رضي الله عنه-، ويكون الاعتراض عليه اعتراضًا على أمر داخل في التشريع الإسلامي.

ولما أجاب عثمان -رضي الله عنه- على مسألة الحمى عندما دافع عن نفسه على ملأ مِن الصحابة أعلن أن الذين يلون له الحمى اقتصروا فيه على صدقات المسلمين يحمونها؛ لئلا يكون بيْن مَن يليها وبيْن أحد تنازع، وذكر عن نفسه أنه قبْل أن يلي الخلافة كان أكثر العرب بعيرًا وشاء، ثم أمسى وليس له غير بعيرين لحجه، وسأل مَن يعرف ذلك مِن الصحابة: “أكذلك؟” قالوا: “اللهم نعم”.

ثم إن خير عثمان -رضي الله عنه- سابق على المسلمين منذ أسلم حتى استشهد -رضي الله عنه وأرضاه-؛ فظهر جليًّا أن هذه تهمة منكرة؛ ألقى بها أصحاب النفوس المريضة، والعقول المنكوسة.

ونستكمل في المقال القادم -بمشيئة الله تعالى-.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المراجع:

– البداية والنهاية لابن كثير.

– تاريخ الرسل والملوك للطبري.

– العواصم مِن القواصم لابن العربي، مع تعليقات محب الدين الخطيب.

– منهاج السُّنة لابن تيمية.

– التمهيد والبيان في مقتل الشهيد عثمان -رضي الله عنه-، لمحمد بن يحيى المالقي الأندلسي.

– موقع قصة الإسلام، راغب السرجاني، الدفاع عن عثمان -رضي الله عنه-.

زر الذهاب إلى الأعلى
смотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetrocketbetrocketbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişBeinwonKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinofastjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelCeltabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelBahsegelBahsegelKavbetmeritkingmeritking girişmeritking güncelBahsegelBahsegel girişBahsegelalanya escortalanya bayan escortescort alanyadeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren siteler resmihaber sitelerison dakika haberlerhaber okugrandpashabetkumar sitelericasino siteleriSekabetSekabet girişSekabet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişSekabetSekabet girişSekabet güncel girişBetcioBetcio girişBetcio güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişBetasusBetasus girişBetasus güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel girişBetgitBetgit girişBetgit güncel girişİstanbulcasinoİstanbulcasino girişİstanbulcasino güncel giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleFixbetFixbet girisSekabetSekabet girişgrandpashabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasino sitelerikumar sitelerigiftcardmall/mygiftmaç izleselcuksportscanlı maç izleen güvenilir casino sitelerien iyi güvenilir casino siteleri 2025en güvenilir casino bahis siteleribahis sitelericasino sitelerigüvenilir bahis siteleriiptv satın alen iyi iptviptv abonelikiptv güvenilironwinonwin girişonwinonwin girişgrandpashabet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelertelegramtelegram下载爱思助手下载telegram webholiganbetholiganbet girişultrabetultrabet girişcasinoroyalcasinoroyal girişkavbetkavbet girişkulisbetkulisbet girişgrandpashabetBeinwongrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişBetmartinSovabetSlot siteleriCasino siteleriBahis siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerikumar siteleribahis sitelerideneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteleriptviptv satın aliptv testiptviptv satın aliptv testAvrupabetcasibomcasibom girişcasibom güncelcasibomcasibom girişcasibom günceljojobetjojobet girişjojobet güncelcasino sitelerikumar sitelerislot oyunlarıtürkiye yasal bahis siteleriyasal bahis sitelerigüvenilir bahis sitelerigrandpashabet güncel girişGrandpashabet resmi girişgrandpashabetslot oyunlarıslot sitelerikumar oyunlarıjustin tvmaç izlecanlı maç izlegüvenilir bahis sitelerikumar siteleriDeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobet günceldeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelergrandpashabetcasibomcasibom girişcasibom günceltaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlejustin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleroyalbetbetwoonSovabetSovabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel1xbet1xbet giriş1xbet güncel31xbet güncelgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgrandpashabetGrandpashabet x girişgrandpashabet yasal mıtaraftarium24grandpashabet girişGrandpashabet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelericasino siteleribahis sitelerikolaybetkolaybet girişkolaybetkolaybet girişcasino siteleribahis sitelerikumar siteleriKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKavbetKavbet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişKolaybetKolaybet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişValebetdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişBetturkeybetturkey girişjojobetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişcasino sitelerikumar sitelericasino sitelerislot sitelerivevobahisvevobahis girişdamabetdamabet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişCeltabetligobetligobet girişhititbethititbet girişhititbet güncel girişbetperbetper girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncelbetperbetper girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Siteleri 2026Kumar Sitelerigüvenilir kumar sitelericasino sitelericasino siteleri 2027jojobetjojobet girişCratosroyalbetjojobetjojobet girişCratosroyalbetKavbetKavbet girisKavbet güncel girisKavbetKavbet girisKavbet güncel girisbetgarantibetgaranti girişbetgaranti resmi adresultrabetultrabet giriştempobettempobet girişligobetligobet girişjojobetjojobet girişslot sitelericasino sitelerigiftcardmall/mygift visamygift giftcardmallgiftcardmallgiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceGiftCardMall/Mygift balancejojobetjojobet girişBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleriBahis Sitelerigüvenilir bahis siteleribahis sitelericasino sitelerideneme bonusu veren sitelerdinamobetdinamobet girişpalacebetpalacebet girişpalacebet güncelbetgarbetgar girişjojobetjojobet giriştipobettipobet girişfanatikbetfanatikbet girişcasino siteleri 2026slot sitelerislot oyunlarıBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişBetcioBetcio girişjojobetjojobet girişjojobet güncelcasinopercasinoper girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinopercasinoper girişjojobetjojobet girişmatbetmatbet girişmatbetvdcasinomarsbahismarsbahis girişmarsbahisholiganbetimajbetjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişpusulabetpusulabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişultrabetultrabet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişgrandpashabetjojobetjojobetjojobet girişjojobetcasibomjojobetgrandpashabetholiganbetgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel giriş有道翻译下载jojobetjojobet girişistanbulbahisistanbulbahis girişistanbulbahistaksimbettaksimbet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdizipalyabancı dizi izlefilm izledizipalyabancı dizi izlefilm izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablajojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişmadridbetmrwinnerfanatikbetfanatikbet girişligobetligobet girişstarzbetstarzbet girişjojobetjojobet girişmadridbetmrwinnertaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izledoeda7dakhdablataraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu 2026grandpashabetgrandpashabet girişKumar Sitelerijojobetjojobet girişpusulabetjojobetdeneme bonusu veren sitelerjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetmatikbetmatik girişbetixirbetixir girişmatbetpusulabet girişsahabetjojobet girişgrandpashabetgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygiftwww giftcardmall com/mygiftcratosroyalbetmatadorbetsuperbetinmarsbahisnatobetgrandpashabetjojobetbetciobetcio girişjojobetjojobet girişjojobet günceldedebetdedebet girişmadridbetmrwinnerbetsalvadorbetsalvador giriştrendbet giriştrendbetmy gift cardjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetixirGrandpashabetGrandpashabet Güncel GirişGrandpashabet twitterjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkavbetKavbet giriskumar siteleribahis sitelericasino siteleripusulabetpusulabet girişligobetligobet giriştipobettipobet girişultrabetultrabet girişsetrabetsetrabet girişmadridbetmadridbet güncel girişmadridbet girişultrabetultrabet girişultrabet güncel girişjojobetjojobet girişistanbulbahiscasibomcasibom girişjojobetjojobet girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişistanbulbahis girişjojobet girişjojobet girişjojobet girişgrandpashabet girişjojobet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişvdcasino girişvdcasino girişBetsalvadorjojobetjojobet giriştrendbettrendbet girişjojobetjojobet giriştaksimbetngsbahisngsbahisngsbahismatbettaksimbet girişmatbetmatbetenbetenbetenbettarafbettarafbettarafbetmatbetngsbahisngsbahisngsbahisistanbul escortescort bayanmersin escortescort bayanmuğla escortkavbetkavbet giriş