مقالات متنوعة

مقاصد المكلفين (4)

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛

فلقد سلطنا الضوء في المقال السابق على مسألة تأثير النية في العمل، وأن العبد يبلغ بنيته ما لم يبلغ بعمله، ونريد أن نستكمل في هذا المقال الحديث حول نفس المعنى؛ وذلك نظرًا لأهميته، وعلينا أن نتأمل الفرق والتباين بين النيّة التي نريد بها أعمال النّاس في الدنيا ولا نستطيع تحقيقها، فهذه في الغالب لا يعترف بها جل الناس تقريبًا، ولا يجزون عليها، فالناس لا يعترفون إلاّ بما تحقق في واقع الأمر، ولا يعترف بحسن المقصد مع العجز عن العمل إلا النزر اليسير من الناس، وهؤلاء هم أصحاب النفوس الصافية والمعادن النفيسة، كما قال الشاعر:

لأشـْكُرنَّـكَ مـَعْـرُوفـًا هَـمَمْتَ بـِه         إنَّ اهْتِمَامَكَ بِالْمَعَروفِ مَعْروف

أما النيّة التي نريد بها العمل الصالح الذي فرضه الله علينا ابتغاء رضوان الله، ثم نعجز بعد ذلك عن فعل ما أردنا، فالنية هنا قيمة كبيرة عند الله، بل هي محلّ نظر الله -سبحانه- كما قال -تعالى-: (لَنْ يَنَالَ اللهَ لَحُوُمها وَلاَ دِمَاؤُها، وَلَكنْ يَنَالُهُ التقْوَى منْكُمْ) (الحج:37)، فالله ينظر إلى حقيقة العمل الذي في القلب لا إلى صورته، والأدلة على هذا المعنى وثبوته متواترة، فلقد تُوفي أحد الصحابة في عهد الرسول -صلى الله عليه وسلم- وكان قد تجهَّز للخروج للجهاد وقتال الكفار، فقالت ابنته متحسِّرة: إِنْ كُنْتُ لَأَرْجُو أَنْ تَكُونَ شَهِيدًا قَدْ كُنْتَ قَضَيْتَ جِهَازَكَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: (إِنَّ اللَّهَ -عَزَّ وَجَلَّ- قَدْ أَوْقَعَ أَجْرَهُ عَلَيْهِ عَلَى قَدْرِ نِيَّتِهِ) (رواه أحمد وأبو داود، وصححه الألباني).

وتخلف رجال من المؤمنين عن غزوة تبوك، وكانوا يتحرَّقون شوقًا إلى صحبة الرسول -صلى الله عليه وسلم- وكانوا يتمنون أن ينالوا شرف الخروج للجهاد مع رسول -صلى الله عليه وسلم-، ولكن حبسهم العذر، بعضهم لم يكن عنده الزاد والراحلة، ولم يجد الرسول -صلى الله عليه وسلم- ما يحملهم عليه، وبعضهم لعلَّه كان مريضاً، ومنهم مَن تخلف عن الرسول -صلى الله عليه وسلم- ليَليَ شئون المدينة، ويقوم على حمايتها، فأخبر الرسول -صلى الله عليه وسلم- أصحابه الذين كانوا معه في تلك الغزوة أن أولئك المتخلفين المعذورين يشاركونهم في الأجر، فقال -صلى الله عليه وسلم-: (إِنَّ أَقْوَامًا بِالْمَدِينَةِ خَلْفَنَا، مَا سَلَكْنَا شِعْبًا وَلاَ وَادِيًا إِلَّا وَهُمْ مَعَنَا فِيهِ، حَبَسَهُمُ العُذْرُ) (رواه البخاري).

وقد أشار القرآن العظيم إلى وقوع المساواة بين أصحاب الأعذار الذين منعهم العذر وبين المجاهدين، فقال -تعالى-: (لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدونَ فِي سبِيل الله بأَمْوالِهمْ وَأنفُسهِمْ) (النساء:95)، وقد نزلت هذه الآية كما يقول ابن كثير أولًا بدون (َأُولي الضَّرَرِ)، وكان ابن أمّ مكتوم قريبًا من الرسول -صلى الله عليه وسلم- فقال: أَنا ضرير، والله لو أستطيع الجهاد لجاهدت، فنزلت: (غَيْرُ أُولي الضَّرَرِ) (تفسير ابن كثير، 2/ 366)، فالآية كما يقول ابن كثير، ويرويه عن ابن عباس: تدلُّ على أنَّ (َأُولي الضَّرَرِ) يساوون المجاهدين ما دام الضَّرر قاهرًا، والنية مستقرة في القلوب، فإذا صدقت النيّات واستقر الإخلاص في القلب الذي هو مستودع الأسرار، ومحل نظر الباري -جل وعلا- ثم عجز العبد عن تنفيذ ما عزم على فعله ابتغاء مرضاة الله، فإن صاحب النية يعدّ في تعداد العاملين لهذا العمل.

وما أحسن قول القائل:

يَا رَاحـليـِـنَ إلى الْبـَيْـتِ الْعَتِيقِ لَقَدْ      سِرْتُمْ جُسوماً وَسِرنَا نَحْنُ أَرْواحا

إِنـَّا أَقـَـمْـنـَا عَـلـَى عُـذْر وَعـَنْ قَدَرٍ      وَمَـنْ أَقَامَ عَــلَى عُــذرٍ فـَقـَـدْ رَاحـَا

وقد ذكرنا في المقال السابق الحديث الذي أخبر فيه الرسول -صلى الله عليه وسلم- أنَّ الدنيا لأربعة نفر، وفيه: أن الذي لا يملك المال ثم يتمنى أن يكون كفلان الغني كي ينفق ويتصدّق مثله فإنّه يستوي مع الغني المنفق المتصدق في الأجر والثواب، ويكونا في الأجر سواء، وجاء فيه أيضًا أن الفقير الذي يريد مثل مال الغني الجائر الظالم الذي ينفق المال في الذنوب والمعاصي أنهما في الوزر سواء.

ومِن ثَمَّ  فإن العبد الذي ينوي المداومة على عبادة معينة مِن العبادات: كصلاة أو صيام أو صدقة، أو غير ذلك من أنواع العبادات، ثم تفوته العبادة لعذر شرعي: كالمرض، ونحو ذلك، فإنه يُكتب له ما كان يعمله، فعن عائشة أنَّ رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قال: (مَا مِنَ امْرِئٍ تَكُونُ لَهُ صَلَاةٌ بِلَيْلٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا نَوْمٌ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ صَلَاتِهِ، وَكَانَ نَوْمُهُ صَدَقَةً عَلَيْهِ) (رواه النسائي، وصححه الألباني)، وقال -صلى الله عليه وسلم-: (إِذَا مَرِضَ العَبْدُ، أَوْ سَافَرَ، كُتِبَ لَهُ مِثْلُ مَا كَانَ يَعْمَلُ مُقِيمًا صَحِيحًا) (رواه البخاري).

ونستكمل في المقال القادم -بمشيئة الله تعالى-.

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
RobinbetRobinbet GirişGalyabetcasibomcasibom girişpadişahbetultrabetcasibomcasibom girişcasibomGalyabetMarsbahis güncelDeneme bonusuDeneme bonusuMarsbahisMarsbahisMarsbahis güncelMarsbahisMarsbahis güncelDeneme bonusuDeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusuroyalbet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel搜狗输入法下载betparkbetpark girişbetparkbetpark girişbetparkbetpark girişbetparkbetpark girişbetparkbetpark girişdeneme bonusudeneme bonusudeneme bonusuDeneme bonususekabetsekabet girissekabet kayitsekabetsekabet girissekabet guncelsekabetsekabet girissekabet kayitsekabetsekabet girissekabet kayitsekabetsekabet girissekabet guncel girisextrabetextrabet girişavvabet girişavvabetholiganbet girişholiganbet güncel girişfanatikbetdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerbahsegelbahsegel girişromabetmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişgalabetgamdomgamdom girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişbizbetbizbet girişroyalbetGrandpashabet GirişPoker Sitelerigrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncelgamdomgamdom girişgamdom güncel girişbetwoonbetwoon girişbetasusGrandpashabet twittermatbetbetasuspashagamingkolaybetkolaybet girişkolaybetkolaybet girişmadridbetmadridbet girişmadridbetmadridbet girişaresbetaresbettaksimbettaksimbetvizyonbetcasinoascasinoascasinoasbetasusbetasusbetasussezarcasinosezarcasinosezarcasinosezarcasinosezarcasinoaresbettaksimbetgalabetgalabetgalabettelegramroyalbetsekabetKumar Sitelerigiftcardmall/mygift visajojobetjojobet girişjojobet güncel girişmygift giftcardmallGrandpashabet Güncel Girişcasinofastholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişjojobetcasibombetciobetcio girişsuperbetinsuperbetin girişelexbetelexbet girişnakitbahisnakitbahis girişbiabetbiabet girişkolaybetkolaybet girişavvabetavvabet girişcratosroyalbetmarsbahismarsbahis girişbetasusbetasusmersin escortescort mersinmersin escort bayandeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerbetasusbetasusholiganbetmatbet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncelholiganbetholiganbet girişholiganbet güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelavvabetavvabet girişroketbetroketbetroketbetSovabetmaxwin girişbetasussheratonkingsheratonking girişsheratonking günceljojobetjojobet girişjojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izleGrandpashabet twitterbetciobetcio girişbetcio güncelmatbetmatbet girişmatbet güncelbetzulabetzula girişbetzula güncelcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetroketbetroketbet girişroketbet güncel adresroketbetroketbetroketbet girişroketbet güncel girişroketbetroketbet girişroketbet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelercratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişdeneme bonusucratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerbetparkbetpark resmibetparkganobetganobet güncelganobetmarsbahismars girişibahiscasinobahiscasino girişbahiscasinobahiscasino girişbetasusbetasus girişbetasusbetasus girişbetasusbetasus girişbetasusbetasus girişbetasusbetasus girişbetparibetpari girişbetparibetpari girişrestbetrestbet girişrestbetrestbet girişrestbetrestbet girişrestbet girişrestbetrestbetrestbet girişrestbetrestbet girişbetlikebetlike girişbetlikebetlike girişbetzulabetzula girişbetzulabetzula girişbetzulabetzula girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişbetzulabetzula girişbetzulabetzula girişbetzulabetzula girişcasinoroyalcasinoroyal girişcasinoroyalcasinoroyal girişcasinoroyalcasinoroyal girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişbetwoonbetwoon girişbetwoon girişbetwoonbetwoonbetwoon girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişmarsbahismarsbahis girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişklasbahisklasbahis girişklasbahisklasbahis girişpusulabetpusulabet girişpusulabetpusulabet girişcratosroyalbet girişcratosroyalbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis 2026betwoonbetwoon telegrambetparkbetpark girişbetpark güncel girişRobinbettaraftarium24maç izlecanlı maç izleEskişehir escortescort EskişehirEskişehir escort bayaneskişehir escortescort eskişehireskişehir escort bayantaraftarium24jojobetjojobet girişjojobet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişspincospinco girişspinco güncelcasibomcasibom girişcasibom güncel girişсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирсмотреть футбол онлайнфутбол прямой эфирmaç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izleCasino Kumar SiteleriCCasinoo Siteleriimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişKarşıyaka saat tamiriKarşıyaka gözlük tamirikarşıyaka saatçimatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbet girişmatbet güncel girişmatbetpusulabet güncel girişpusulabet girişpusulabettambetroketbetamgbahisamgbahis girişbetnanobetnano girişmarsbahismarsbahis girişbullbahisbullbahis girişesbetesbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişselcuksportsselçuksportsmaç izlecanlı maç izlematbetmatbet girişmatbet güncel girişparibahisrocketbetrocketbet girişextrabetBetswinBetswin GirişGGRANDPASHABETTjojobet rehberjojobetjojobet girişjojobet güncelholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis günceljojobetjojobet girişjojobet güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelBetwoonBetwoon girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet giriştarafbettarafbet giriştarafbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişKumar SiteleriBeinwonBetwoonBetwoon girişbetgitbetgit girişpusulabetpusulabet girişbahsegelmeritbetmeritbet girişmeritbet güncelBetwoondeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteler 2026cratosroyalbetcratosroyalbet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncelmarsbahisultrabetjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişcratosroyalbetcartosroyalbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişCratosroyalbet güncelbetpasbetpas girişholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetholiganbetspincospinco girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteler 2026deneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteler 2026pulibetpulibet girişKarşıyaka DişçiKarşıyaka DişKarşıyaka Diş Kliniğimadridbetwww giftcardmall com mygiftgiftcardmall visamcgift giftcardmallwww giftcardmall com mygiftmcgift giftcardmallgiftcardmall visamarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis telegrammarsbahismarsbahis girişmarsbahis telegrammarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis telegramcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibom girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetcasibomcasibom girişCasibom isim değiştirmemarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelercasibomcasibom girişjojobetjojobet girişdeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusu veren siteler 2026holiganbetholiganbet girişcasino sitelericasino siteleritaraftarium24maç izlecanlı maç izlewww giftcardmall com/mygiftgiftcardmall/mygifttaraftarium24canlı maçcanlı maç izlejojobettaraftarium24justin tvselcuksportsmaç izlecanlı maç izleselçuksportsmrkingtaraftarium24maç izlecanlı maç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlebetasusjustin tvmaç izlecanlı maç izleultrabetultrabet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelmarsbahismarsbahis girişmarsbahis günceljojobetjojobet girişjojobet güncelngsbahisngsbahistarafbettarafbet giriştarafbet giriş günceltarafbettarafbet giriştarafbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişcasinofastbetnanobetnano girişbetsmovebetsmove girişgrandpashabetgrandpashabet girişjojobetjojobet girişpusulabetpusulabet girişvaycasinovaycasino girişonwinonwin girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişonwinonwin girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet günceljojobetjojobet girişjojobet güncelLotobetmarsbahismarsbahis girişromabetromabet girişLotobet girişParmabetmavibetmavibet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişdeneme bonusu veren sitelermersin escortdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel giriştelegram下载jojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncelultrabetultrabet girişultrabet güncel girişbetpuanbetpuan girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerizmit escortkocaeli izmit escortizmit escortmarsbahismarsbahis girişmarsbahis günceljojobetjojobet girişjojobet güncelspincospinco girişspinco güncelbetwoonbetwoon girişbetwoon günceljojobetjojobet girişgrandpashabetgrandpashabet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişgiftcardmall/mygiftgiftcardmall balanceextrabetextrabet girişextrabet güncel girişjojobetjojobet girişonwinonwin girişmariobetjojobetjojobet girişjojobetjojobet giriştaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet girişextrabetextrabetextrabet girişextrabet güncel girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişjojobetmarsbahismarsbahisjojobetmarsbahispokerklaskalitebetmarsbahismarsbahis girişcasinoroyalslot sitelerigüvenilir slot sitelerikingroyalkingroyal girişkingroyalkingroyal girişonwinonwin girişdeneme bonusuonwinonwin girişdeneme bonusudeneme bonusutipobettipobet girişdeneme bonusujojobetjojobet girişjojobet güncel girişromabetromabet girişroketbetroketbet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişCeltabetjojobetjojobet girişsafirbetsafirbet girişsafirbetCeltabetpasacasinopasacasino girişpasacasinojojobetjojobet girişGift Cardvaycasinovaycasinovaycasinotaraftarium24canlı maç izlemaç izletaraftarium24maç izlecanlı maç izlecasinofastjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahis girişjojobetjojobet girişbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncelstarzbetstarzbet girişstarzbet günceljustintvjustin tvcanlı maç izleonwinbets10taraftarium24canlı maç izlemaç izlejojobetjojobet girişgrandpashabetgrandpashabet girişGrandpashabet güncel girişcasino sitelerijustintvikimisliikimisli girişlivebahislivebahis girişultrabetultrabet girişbetparkbetpark girişbetpark güncelbetparkbetpark girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet güncel girişdinamobet girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdamabetdamabet girisdamabetdamabet girisdamabetdamabet girisdamabetdamabet girisbetparkbetpark girisbetparkbetpark girisjojobetjojobet girişbetparkbetpark girissüperbetinsuperbetinbetparkbetpark girisdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerPadişahbetjojobetjojobet girişsüperbetinsuperbetinsuperbetinsüperbetinonwinonwin girişonwin güncelbetparkbetpark girişbetpark güncelbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncelkolaybetkolaybet girişkolaybet günceljojobetjojobet girişjojobet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişbetcibetci giriştophillbettophillbet girişbetciobetcio giriştipobettipobet girişbetkombetkom girişbetkom güncelbetkombetkom girişbetkom güncelmarsbahismarsbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncelgiftcardmall/mygiftgiftcardmallgrandpashabetgrandpashabet girişmarsbahismarsbahis güncelmarsbahis 2026canlı maç izlejustin tvmac izlejojobet girişjojobet güncel girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişslot sitelerigüvenilir slot siteleriCeltabetjojobetjojobet girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişmatbetmatbet girişsekabetSovabetpusulabettaraftarium24maç izlecanlı maç izlejojobetjojobet giriştipbombetorderbetorder girişbetorder güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet giriştaraftarium24canlı maç izlemaç izleholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişSovabetimajbetbetgarantibetgaranti girişbetgaranti güncelbetvolebetvole girişbetvole güncelsahabetsahabet girişvdcasinovdcasino girişvdcasino güncelbetturkeybetturkey giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet güncelholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişdinamobetdinamobet girişdinamobetdinamobet girişBahis siteleribahis siteleriBahis Siteleribahis siteleriBahis siteleriCeltabetjojobetjojobet girişbahis siteleritaksimbet giriştaksimbet güncel giriştaksimbetUltrabetUltrabet girişUltrabet güncel giriştrendbet güncel giriştrendbettrendbet girişdizipaldizi izletv izleLordcasinobetasusjokercard balance checkjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişbetasusjojobetjojobet girişholiganbetholiganbet girişBets10Bets10 girişBets10 güncel girişGalabetGalabet girişGalabet güncel girişMeritbetMeritbet girişMeritbet güncel girişHoliganbetHoliganbet girişHoliganbet güncel girişMarsbahisMarsbahis girişMarsbahis güncel giriştaksimbetdinamobetdinamobet giriştaksimbet girişbetpuanbetpuan girişbetpuan güncel giriştrendbetkingroyalpusulabetpusulabet girispusulabet günceltrendbet giriştrendbet güncel girişvdcasinovdcasino giriştrendbet güncel giriş