مقالات متنوعة

لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله، وبعد،
فلابد للعبد أن يعترف بتقصيره في حق الله تعالى، وأن يعترف بظلمه في حق الله ثم في حق نفسه، وفي حق من حوله أيضا، فهذا الاعتراف هو بداية النجاة، بل هو بداية تصحيح المسار، وهو البداية الحقيقية نحو القرب من الله تعالى، فإذا اعترف الإنسان بذنبه وخطئه وجرمه وتقصيره، فهو بذلك يكاشف نفسه، ويزيل الغشاوة التي ترمي بظلالها على قلبه، وهنا يظهر نور الإيمان ونور التوحيد المتأصل في جذور قلبه، تزول الغشاوة، وتزول الظلمة، ويزول السواد، ويظهر بياض الإيمان الناصع اللامع.

إذن فالبداية الحقيقية، هي المكاشفة والاعتراف، ثم تأتي بعد ذلك الخطوات التي تلي المكاشفة والاعتراف تباعًا نحو القرب من الله تعالى، وإذا تأملنا أحوال الأنبياء والمرسلين نرى أن الاعتراف وطلب العفو كان ملازمًا لهم دائما .
فإذا تأملنا قصة آدم وحواء، وما كان من أمرهما حول مسألة الأكل من الشجرة بعد أن نهاهما ربهما عن الأكل منها، {قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ}، فهذا خبرٌ من الله تعالى عن آدم وحواء فيما أجاباه به, واعترافِهما على أنفسهما بالذنب, ومسألتهما إيّاه المغفرة منه والرحمة، { قَالَا رَبّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسنَا}، أي قالا آدم وحواء لربهما: يا ربنا، ظلمنا أنفسنا بمعصيتك وخلاف أمرك، وبطاعتنا لإبليس عدوك, وما كان لنا أن نفعل ذلك، {وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا} أي: وإن لم تستر علينا ذنبنا فتغطيه علينا، وترحمنا، لنكونن من الخاسرين،أي من الهالكين.

وعن قتادة قال: “قال آدم عليه السلام: “يا رب, أرأيتَ إن تبت واستغفرتك”؟ قال: “إذًا أدخلك الجنة”، وأما إبليس فلم يسأله التوبة, وسأل النَّظِرة, فأعطى كلَّ واحد منهما ما سأل، وهكذا اعترف أدم عليه السلام وزوجه حواء بالذنب والظلم، وندما على فعلهما، وطلبا الرحمة والمغفرة من الله تعالى.

وإذا تأملنا حال موسى -عليه السلام- بعد أن قتل نفسًا خطئًا، ندم موسى على فعلته، واعترف بخطئه وطلب العفو والمغفرة من الله تعالى، فيقول تعالى مخبرًا عن ندم موسى على ما كان من قتله النفس التي قتلها، وتوبته إليه منه ومسألته غفرانه من ذلك  {قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ}، أي رب إني ظلمت نفسي بقتل النفس التي لم تأمرني بقتلها، فاعف عني واغفر ذنبي، واستره علي، ولا تؤاخذني به فتعاقبني عليه، فعفا الله لموسى عن ذنبه، ولم يعاقبه به، إنه هو الغفور الرحيم، المتفضل على عباده بالعفو عنهم، الرحيم للناس أن يعاقبهم على ذنوبهم بعدما تابوا منها.

وفي سورة الأنبياء يقص الله تعالى علينا قصة يونس -عليه السلام- قال تعالى: {وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ* فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ} وقد ذكر أهل التفسير أن يونس بن متى -عليه السلام- بعثه الله إلى أهل قرية “نينوى”، وهي قرية من أرض الموصل، فدعاهم إلى الله، فأبوا عليه وتمادوا على كفرهم، فضاق صدره ولم يصبر على أذاهم، وقد كان الله أمره بملازمتهم والدعاء لهم، فخرج من بين أظهرهم وهو غضبان عليهم؛ بسبب كفرهم، ولم يؤذن له في ذلك، فكان ذنبه خروجه من بينهم من غير إذن من الله.

وذهب يونس فركب مع قوم في سفينة، وهاجت الأمواج وخافوا أن يغرقوا، فاقترعوا على رجل يلقونه من بينهم يتخففون منه، فوقعت القرعة على يونس، فأبوا أن يلقوه، ثم أعادوا القرعة فوقعت عليه أيضا، فأبوا، ثم أعادوها فوقعت عليه أيضا، فقام يونس -عليه السلام- وألقى نفسه في البحر، وقد أرسل الله -سبحانه وتعالى- من البحر حوتًا يشق البحار، حتى جاء فالتقم يونس حين ألقى نفسه من السفينة، فأوحى الله إلى ذلك الحوت ألا تأكل له لحمًا، ولا تهشم له عظمًا؛ فإن يونس ليس لك رزقًا، وإنما بطنك له يكون سجنا.

فنادى يونس في الظلمات، أن لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين، قال ابن مسعود: “ظلمة بطن الحوت، وظلمة البحر، وظلمة الليل”. وكذا روي عن ابن عباس.

وقال ابن مسعود وابن عباس وغيرهما: “وذلك أنه ذهب به الحوت في البحار يشقها، حتى انتهى به إلى قرار البحر، فسمع يونس تسبيح الحصى في قراره، فعند ذلك قال: {لا إِلَهَ إِلا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ}”، وقال عوف: “لما صار يونس في بطن الحوت، ظن أنه قد مات، ثم حرك رجليه فلما تحركت سجد مكانه، ثم نادى: “يا رب، اتخذت لك مسجدًا في موضع ما اتخذه أحد”، وهنا استجاب الله له ونجاه من الغم، وأمر الحوت فأخرجه من بطنه، قال تعالى: {فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنْ الْغَمّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ}، وفي الحديث “دَعْوَةُ ذِي النُّونِ إِذْ دَعَا وَهُوَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ، إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ، إِنَّهُ لَمْ يَدْعُ بِهَا مُسْلِمٌ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلَّا اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ بِهَا”. (رواه أحمد في المسند, والحاكم في المستدرك وغيرهما, وصححه الألباني).
فأول خطوة من خطوات الفلاح والصلاح ومعالجة خلل النفس, الاعتراف بالذنب, ومن ثم الندم على الذنب، لذلك كان الندم توبة، وكلما قوي الاعتراف بالذنب كلما زالت آثار ذلك الذنب في قلب المرء.

وهذا الاعتراف قد أوصى به رسول الله صلى الله عليه وسلم، ففي الحديث، عن أبي بكر الصديق -رضي الله عنه- أنه قال للنبي -صلى الله عليه وسلم- علمني دعاء أدعو به في صلاتي قال: “قل: “اللهم إني ظلمت نفسي ظلمًا كثيرًا ولا يغفر الذنوب إلا أنت فاغفر لي مغفرة من عندك وارحمني إنك أنت الغفور الرحيم” (رواه البخاري)

قال الكرماني: “هذا الدعاء من الجوامع؛ لأن فيه الاعتراف بغاية التقصير وطلب غاية الإنعام، فالمغفرة ستر الذنوب ومحوها، والرحمة إيصال الخيرات، ففي الأول طلب الزحزحة عن النار، وفي الثاني طلب إدخال الجنة، وهذا هو الفوز العظيم، وعن شداد بن أوس -‏‏رضي الله عنه- ‏عن النبي‏ -‏صلى الله عليه وسلم- قال: “‏‏سيد ‏‏الاستغفار أن تقول
” 
اللهم أنت ربي لا إله إلا أنت خلقتني وأنا عبدك وأنا على عهدك ووعدك ما استطعت، أعوذ بك من شر ما صنعت، أبوء لك بنعمتك عليّ، وأبوء لك بذنبي، فاغفر لي، فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت”، قال: ومن قالها من النهار موقنًا بها فمات من يومه قبل أن يمسي؛ فهو من أهل الجنة، ومن قالها من الليل وهو موقن بها فمات قبل أن يصبح فهو من أهل الجنة”. (رواه البخاري(
فقوله: “أبوء لك بنعمتك عليّ، وأبوء لك بذنبي” هو اعتراف بأن الفضل والنعمة من الله تعالى وحده،وأن الإساءة من العبد.

ولذا قال بعض العارفين: “ينبغي للعبد أن تكون أنفاسه كلها نفسين: نفسًا يحمد فيه ربه، ونفسًا يستغفره من ذنبه”، ومن هذا حكاية الحسن مع الشاب الذي كان يجلس في المسجد وحده ولا يجلس إليه، فمر به يومًا فقال: “ما بالك لا تجالسنا؟” فقال: “إني أصبح بين نعمة من الله تستوجب علي حمدًا، وبين ذنب مني يستوجب استغفارًا، فأنا مشغول بحمده واستغفاره عن مجالستك”. فقال: “أنت أفقه عندي من الحسن”.

ثم يطلب العبد المغفرة والرحمة من الله تعالى “فاغفر لي فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت”، وعلى العبد ألا يقنط ولا ييأس من رحمة الله تعالى، يقول الله تعالى: {قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً}، وهذا عامٌّ في جميع الذنوب، من كُفْرٍ وشرك، وشكٍّ ونفاق، وقتْل وزنا، وفسق وغير ذلك، كلُّ مَن تاب تابَ اللهُ عليْه، قال ابن كثير: “هذه الآية الكريمة دعوةٌ لجميع العُصاة من الكفَرة وغيرِهم إلى التَّوبة والإنابة، وإخبارٌ بأنَّ الله يغفر الذُّنوبَ جَميعًا لِمن تاب منها ورجَع عنْها، وإن كانتْ مهما كانتْ، وإن كثرتْ وكانتْ مِثْلَ زبد البحْر، ولا يقنطنَّ عبدٌ من رحْمة الله، وإن عظُمتْ ذنوبه وكثُرتْ؛ فإنَّ باب التَّوبة والرَّحمة واسع؛ قال الله – تعالى-: {أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ}”.  والله المستعان …

زر الذهاب إلى الأعلى
bekabetbekabetkulisbetkulisbetbahiscasinobahiscasinokulisbetkulisbetaresbetaresbetalobetalobetaresbetaresbetkralbetkralbetvdcasinovdcasinovdcasinokralbetkralbetbetingokulisbetgobahisbahiscasinogobahismasterbettingbahiscasinobetparibubetgarbetgarbetingolunabetmatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncelgrandpashabetgrandpashabet girişbetturkeybettürkeybetturkey girişkingroyalkingroyal girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişikimisliikimisli girişGrandpashabetGrandpashabet girişkingroyalkingroyal girişngsbahisbetnanomariobetbetnanocratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişiptv satın aliptv abonelikcasibom girişvdcasino girişgrandpashabet girişsuperbetin girişmarsbahis girişpiabellacasinopiabellacasinosekabet girişbets10jojobet girişsekabetdinamobet girişjojobet güncel girişbetturkey girişbetpas girişgrandpashabet girişromabetromabettipobettipobettipobet giriştipobettipobet girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişngsbahisngsbahisngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişİkimisliİkimisli Girişİkimisli Güncel GirişAlobetAlobet GirişAlobet Güncel Girişngsbahisngsbahissuperbetinsuperbetin girişsüperbetinperabetperabet girişperabet yeni adresgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişkavbetkavbet girişsahabetsahabet girişsahabet güncelbetzulaultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişultrabetngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel girişenbetbetpas girişcashwincashwin girişgrandbettinggrandbetting girişfavorisenfavorisen girişmeritking güncel girişkavbetkavbet girişslotdaypiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişbahiscasinokulisbetbetnismasterbettingkulisbetbetparibualobetİkimisliİkimisli Girişİkimisli Güncel GirişKulisbetKulisbet GirişKulisbet Güncel Girişslotdayslotdayslotdaymeritking girişcasibomcasibom girişromabet girişnesinecasinomatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncelbetturkeybettürkeybetturkey girişBetcioBetcio Girişcasinowon girişbetgit girişcratosroyalbettaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izleultrabetultrabet girişultrabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişcasibomselcuksportstaraftarium24canlı maç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izlejustin tvcasibomtipobettipobettipobetgalabetgalabet girişgalabet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişkavbetkavbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişsetrabetsetrabet girişEnjoybetEnjoybet GirişEnjoybet Güncel Girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişbetpasbetpas girişbetpas güncelbetpasbetpas girişbetpas güncelbetpasbetpas güncelbetpas girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncelromabet güncel giriş1win girişpalacebet girişgameofbet girişTimebetTimebet girişdinamobetromabetromabet girişromabet güncel girişgorabetgorabet girişgorabet güncel girişbelugabahisbelugabahis girişbelugabahis güncel girişbetzulaenbetalobetultrabettambetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişprizmabetrestbetrestbet girişrestbet giriscasibomcasibom girişinterbahisinterbahis girişinterbahis girismilanobetmilanobet girişmilanobet girisjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetasusrestbetrestbet girişrestbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelbetboxbetbox girişcasibomcasibomperabetperabet girişperabet güncel girişSuperbetinSuperbetin girişSuperbetin güncelperabetperabet girişperabet güncel girişperabetperabet girişperabet güncel girişbetpas girişbetturkey girişvdcasino girişmarsbahis girişcasibom girişsuperbetin girişgrandpashabet girişpiabetpiabet girişpiabet gerçekcasibomcasibomcasibomSuperbetinSuperbetin girişSuperbetin güncelcasibomcasibomalobetalobet güncel girişenbetenbet girişcasibomqueenbetqueenbet girişcasibomcasibomcasibomrealbahisrealbahis girişrealbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişcasibomrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişBetcioBetcio Girişbetpasbetpas girişbetpas güncelcasibomeditörbetcasibomenbetenbet girişnesinecasinonesinecasino girişsonbahissonbahis girişmillibahismillibahis girişlordcasinolordcasino girişgrandbettinggrandbetting girişBetsatBetsat girişBetsat güncelikimisli girişbahiscasino girişngsbahisQueenbetQueenbet Girişcasibom girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişgameofbet girişromabet girişbetgit giriştipobettipobet giriş1win girişteosbet girişgoldenbahisgoldenbahis girişgoldenbahis güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncelnorabahisnorabahis girişnorabahis güncelkulisbetkulisbet girişkulisbet güncelenjoybetenjoybet girişenjoybet güncelngsbahisngsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişBetsatBetsat girişBetsat günceltrbet giriştrbetbiabetbiabet girişbiabet giriş güncelholiganbetpalacebetpalacebet girişcasibomgrandpashabetgrandpashabet girişradissonbet girişTophillbetTophillbet girişmeritkingcasinoroyal girişKulisbetbetasusmarsbahissekabetextrabetextrabet girişextrabet güncel girişjojobetjojobet girişbetpas girişperabet girişperabetperabet girişperabet güncel girişperabetperabet girişperabet güncel girişDinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişmatadorbetmatadorbetbetnanobetnano girişmatbetmatbet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişinterbahisinterbahis girişBetwoonBetwoon girişkralbetkralbetExtrabetExtrabet Girişnerobetnerobet girişnerobet giriş güncelbetasusamgbahisamgbahis girişamgbahisamgbahis girişamgbahisamgbahis girişesbetesbet girişesbetesbet girişesbetesbet girişdedebetdedebet girişdedebetdedebet girişdedebetdedebet girişmaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin girişpashabetpashabet girişpashabetpashabet girişpashabetpashabet girişdamabetdamabet girişdamabetdamabet girişrealbahisrealbahis girişrealbahisrealbahis girişikimisliikimisli girişbetasusbetasusgrandpashabetgrandpashabet girişmarsbahis girişrestbet giriştaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24selcuksportshdcanlı maç izlebetasusbetasus girişlunabetlunabet girişmatbetmatbet giriştophilbettophillbetroyalbetroyalbet girişmatbetmatbet girişikimisli girişyakabet girişimajbetstarzbetstarzbet girişmarsbahisjupiterbahisdinamobet girişkavbetkavbet girişenbetenbet girişrealbahisrealbahis girişpalacebetpalacebet girişhiltonbethiltonbet girişkingbettingkingbetting girişroyalbetroyalbet girişcasibomcasibom girişultrabetultrabet girişmatbetmatbet girişkavbetkavbet girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişstarzbetstarzbet girişjestbahiscratosroyalbet girişjestbahiskingroyalkingroyal girişkingroyalkingroyal girişjestbahisjestbahisbetturkeyvaycasinovaycasino girişHoliganbetHoliganbet GirişKavbetKavbet Girişjojobetjojobet girişKavbetKavbet Girişbahiscasinoikimisliikimisli girişenbetenbet girişkralbetkralbettaraftarium24selcuksportshdselçuksportsbetasusultrabetbetzulatambetcasibomkralbetkralbetikimisli girişgalabet girişbetasusbetasustaraftarium24selcuksportshdselçuksportsultrabetultrabet girişkingbettingkingbetting girişganobetbahiscasinobahiscasino girişmeritbetmeritbet girişBetwoonBetwoon girişbetasus, betasus girişBetwoonBetwoon girişberlinbetberlinbet girişberlinbet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişbetpasesbet güncel girişesbet girişkralbetkralbet girişbahiscasinobahiscasino girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişgiftcardmall/mygiftjojobetjojobet girişbahiscasinobahiscasino girişvdcasinovdcasino girişbetasusceltabetceltabet girişbetasuscratosroyalbetcratosroyalbet girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişonwinsahabetmatadorbetbetorderbetorder girişelexbetelexbet girişbetpasbetpas girişbetixirenbetparmabetparmabet girişparmabet güncel girişkolaybetkolaybet girişsetrabetsetrabetbetciobetcio girişbetcio güncel girişbetciobetcio girişikimislialobetultrabet girişganobet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerkumar sitelerigalabetgalabet girişpusulabetpiabellacasinobetzulameritbetmeritbet girişholiganbetholiganbet girişpusulabet girişultrabetroyalbetroyalbet girişholiganbetholiganbet girişpalacebetwinxbetwinxbet girişsahabetsahabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişsahabetsahabet girişpokerklaspokerklasbetasus girişbetasuspokerklasistanbulbahisistanbulbahis girişpokerklasonwinonwin girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişistanbulbahis güncel girişistanbulbahisperabetperabet girişperabet güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbiabetbiabet girişbiabet giriş güncelmarsbahismarsbahis girişonwinonwin girişsahabetsahabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişsafirbetsafirbet girişonwinonwin girişjojobetmarsbahismarsbahis girişsüperbetinsüperbetin girişsüperbetin girişsüperbetinsüperbetinsüperbetin giriş