مقالات تاريخية

صفحات مِن ذاكرة التاريخ (49) ثورة يزيد بن المهلب عام 102هـ

الحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد؛ 

فهذه فتنة سياسية جديدة وثورة مسلحة وقعتْ أيضًا في أرض العراق في عصر الدولة الأموية، تبدأ فيها الأحداث بسبب خلاف وقع بيْن المهلّب والحجّاج بن يوسف، فذهب يزيد إلى عبد الملك فأمنّه، ثم لما أفضت الخلافة إلى سليمان بن عبد الملك سنة 96هـ عيَّن يزيد بن المهلب(1) على خراسان، فافتتح جرجان وداغستان، ثم رجع إلى العراق، فبلغه وفاة سليمان بن عبد الملك، وخلافة عمر بن عبد العزيز، فعزله عمر -رحمه الله- وأمر بالقبض عليه، ولما مثل يزيد بن المهلب بيْن يدي عمر، سأله عمر عن الأموال التي كتب بها إلى سليمان بن عبد الملك. ثم قال له: “ما أجد في أمرك إلا حبسك، فاتقِ الله وأدِّ ما قبلك، فإنها حقوق المسلمين، ولا يسعني تركها”، ثم أمر بحبسه في السجن.

فقد كان عمر بن عبد العزيز -رحمه الله- يتحسس أخبار ولاته ويراقبهم ويحاسبهم على تقصيرهم، ثم هرب يزيد مِن السجن في مرض عمر، وقد قال عمر بن عبد العزيز -رحمه الله-: “اللهم إن كان يريد بهذه الأمّة شرّه، فاكفهم شّره، واردد كيده في نحره” (وفيات الأعيان لابن خلكان).

ولما تولى يزيد بن عبد الملك بن مروان الخلافة خرج يزيد بن المهلّب وخلع بيعته، واستولى على البصرة، فجهّز يزيد بن عبد الملك لقتاله جيشًا بقيادة أخيه مسلمة بن عبد الملك، وانتهى إليه مسلمة بن عبد الملك في جنودٍ لا قِبَل ليزيد بها، فجمع يزيد بن المهلّب جموعًا كبيرة، والتقى الطرفان بالعقر مِن أرض بابل، ودارت بينهما معركة رهيبة دامت ثمانية أيّام، فهزم أهل البصرة أهل الشام، ثم اشتد أهل الشام فحملوا على أهل البصرة فهزموهم وقتلوا منهم جماعة، وكان مع يزيد نحو مِن مائة ألف وعشرين ألفًا، وقد بايعوه على السمع والطاعة، وعلى كتاب الله وسنة رسوله -صلى الله عليه وسلم-، وعلى أن لا يطأ الجنود بلادهم، وعلى أن لا تعاد عليهم سيرة الفاسق الحجاج، ومَن بايعنا على ذلك قبلنا منه، ومَن خالفنا قاتلناه.

وكان الحسن البصري -رحمه الله- في هذه الأيام يحرِّض الناس على الكف وترك الدخول في الفتنة، وينهاهم أشد النهى، وذلك لما وقع مِن القتال الطويل العريض في أيام ابن الأشعث، وجعل الحسن يخطب الناس ويعظهم في ذلك، ويأمرهم بالكف، فبلغ ذلك نائب البصرة عبد الملك بن المهلب، فقام في الناس خطيبًا فأمرهم بالجد والجهاد، والنفر إلى القتال، ثم قال: “ولقد بلغني أن هذا الشيخ الضال المرائي- ولم يسمه- يثبط الناس، أما والله ليكفن عن ذلك أو لأفعلن ولأفعلن”، وتوعد الحسن، فلما بلغ الحسن قوله قال: “أما والله ما أكره أن يكرمني الله بهوانه، فسلمه الله منه”.

ولما اشتد القتال فرَّ أهل العراق سريعًا، وبلغهم أن الجسر الذي جاءوا عليه حٌرق فانهزموا، فقال يزيد بن المهلب: “ما بال الناس ولم يكن مِن الأمر ما يفر مِن مثله؟!”، فقيل له: “إنه بلغهم أن الجسر الذي جاءوا عليه قد حٌرق. فقال: قبحهم الله”.

وفي النهاية: قٌتل يزيد بن المهلب وعّدد مِن إخوته، وخلق كبير مِن جيشه، وتفرق سائر جيشه وأهل بيته فلوحقوا وقتلوا بكّل مكان، وكان ذلك سنة 102هـ” (تاريخ الرسل والملوك للطبري)، وجاءوا برأس يزيد إلى مسلمة بن عبد الملك، واستحوذ مسلمة على ما في معسكر يزيد بن المهلب، وأسر منهم نحوًا مِن ثلاثمائة، فبعث بهم إلى الكوفة، وبعث إلى أخيه فيهم، فجاء كتابه بقتلهم، ولما جاءت أخبار هزيمة ابن المهلب إلى ابنه معاوية وهو بواسط، عمد إلى نحو مِن ثلاثين أسيرًا في يده فقتلهم، منهم نائب أمير المؤمنين عمر بن عبد العزيز، عدي بن أرطاة -رحمه الله- وابنه، وجماعة مِن الأشراف (البداية والنهاية لابن كثير).

وقد أورد الذّهبي -رحمه الله- أن الحسن البصري -رحمه الله- قال في فتنة يزيد بن المهلب: “هذا عدو الله يزيد بن المهلب، كلما نعق بهم ناعق اتبّعوه”. وفي رواية أخرى: “أنه دعا عليه بأن يصرعه الله، وذكر ما كان يفعل مِن انتهاك المحارم وقتل الأنفس، وأكل أموال الناس”.

قال شيخ الإسلام ابن تيمية -رحمه الله-: “وأما أهل الحرة وابن الأشعث وابن المهلب وغيرهم، فهُزموا وهُزم أصحابهم، فلا أقاموا دينًا ولا أبقوا دنيا!” (منهاج السُّنة).

وهكذا في أوقات الفتن تطيش العقول، ويسهل سفك الدماء، وتكثر المفاسد، وتعطل الثغور، ولا يثبت إلا أهل العلم والفقه.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1) وُلد عام 53هـ في خلافة معاوية، ولي المشرق بعد أبيه، ثم ولي البصرة لسليمان بن عبد الملك، ثم عزله عمر بن عبد العزيز بعدي بن أرطاة، وطلبه عمر وسجنه، وكان الحجاج مزوجًا بأخته، وكان يدعو: “اللهم إن كان آل المهلب براء فلا تسلطني عليهم ونجهم”، وله أخبار في السخاء والشجاعة. قيل: هرب يزيد مِن الحبس فمرَّ بعُرَيْبٍ في البرية، فقال لغلامه: استسقنا منهم لبنًا فسقوه، فقال: أعطهم ألفًا! قال: إن هؤلاء لا يعرفونك، قال: لكني أعرف نفسي”. قال شعبة بن الحجاج: “سمعتُ الحسن البصري يقول في فتنة يزيد بن المهلب: هذا عدو الله يزيد بن المهلب، كلما نعق بهم ناعق اتبعوه” (تاريخ دمشق لابن عساكر).

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
bekabetbekabetkulisbetkulisbetbahiscasinobahiscasinokulisbetkulisbetaresbetaresbetalobetalobetaresbetaresbetkralbetkralbetvdcasinovdcasinovdcasinokralbetkralbetbetingokulisbetgobahisbahiscasinogobahismasterbettingbahiscasinobetparibubetgarbetgarbetingolunabetmatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncelgrandpashabetgrandpashabet girişbetturkeybettürkeybetturkey girişkingroyalkingroyal girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişikimisliikimisli girişGrandpashabetGrandpashabet girişkingroyalkingroyal girişngsbahisbetnanomariobetbetnanocratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişiptv satın aliptv abonelikcasibom girişvdcasino girişgrandpashabet girişsuperbetin girişmarsbahis girişpiabellacasinopiabellacasinosekabet girişbets10jojobet girişsekabetdinamobet girişjojobet güncel girişbetturkey girişbetpas girişgrandpashabet girişromabetromabettipobettipobettipobet giriştipobettipobet girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişngsbahisngsbahisngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişİkimisliİkimisli Girişİkimisli Güncel GirişAlobetAlobet GirişAlobet Güncel Girişngsbahisngsbahissuperbetinsuperbetin girişsüperbetinperabetperabet girişperabet yeni adresgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişgobahis , gobahis giriş , gobahis güncel girişkavbetkavbet girişsahabetsahabet girişsahabet güncelbetzulaultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişultrabet , ultrabet giriş , ultrabet güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişultrabetngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel giriştimebet , timebet giriş , timebet güncel girişenbetbetpas girişcashwincashwin girişgrandbettinggrandbetting girişfavorisenfavorisen girişmeritking güncel girişkavbetkavbet girişslotdaypiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişbahiscasinokulisbetbetnismasterbettingkulisbetbetparibualobetİkimisliİkimisli Girişİkimisli Güncel GirişKulisbetKulisbet GirişKulisbet Güncel Girişslotdayslotdayslotdaymeritking girişcasibomcasibom girişromabet girişnesinecasinomatadorbetmatadorbet girişmatadorbet güncelbetturkeybettürkeybetturkey girişBetcioBetcio Girişcasinowon girişbetgit girişcratosroyalbettaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izleultrabetultrabet girişultrabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişcasibomselcuksportstaraftarium24canlı maç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izlejustin tvcasibomtipobettipobettipobetgalabetgalabet girişgalabet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişkavbetkavbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişcratosroyalbet güncel girişsetrabetsetrabet girişbahiscasinobahiscasino girişEnjoybetEnjoybet GirişEnjoybet Güncel Girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişbetpasbetpas girişbetpas güncelbetpasbetpas girişbetpas güncelbetpasbetpas güncelbetpas girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncelromabet güncel giriş1win girişpalacebet girişgameofbet girişTimebetTimebet girişdinamobetromabetromabet girişromabet güncel girişgorabetgorabet girişgorabet güncel girişbelugabahisbelugabahis girişbelugabahis güncel girişbetzulaenbetalobetultrabettambetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişprizmabetrestbetrestbet girişrestbet giriscasibomcasibom girişinterbahisinterbahis girişinterbahis girismilanobetmilanobet girişmilanobet girisjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetasusrestbetrestbet girişrestbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncelbetboxbetbox girişcasibomcasibomperabetperabet girişperabet güncel girişSuperbetinSuperbetin girişSuperbetin güncelperabetperabet girişperabet güncel girişperabetperabet girişperabet güncel girişbetpas girişbetturkey girişvdcasino girişmarsbahis girişcasibom girişsuperbetin girişgrandpashabet girişpiabetpiabet girişpiabet gerçekcasibomcasibomcasibomSuperbetinSuperbetin girişSuperbetin güncelcasibomcasibomalobetalobet güncel girişenbetenbet girişcasibomqueenbetqueenbet girişcasibomcasibomcasibomrealbahisrealbahis girişrealbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişcasibomrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişrealbahis , realbahis giriş , realbahis güncel girişBetcioBetcio Girişbetpasbetpas girişbetpas güncelcasibomeditörbetcasibomenbetenbet girişnesinecasinonesinecasino girişsonbahissonbahis girişmillibahismillibahis girişlordcasinolordcasino girişgrandbettinggrandbetting girişBetsatBetsat girişBetsat güncelikimisli girişbahiscasino girişngsbahisQueenbetQueenbet Girişcasibom girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişkingroyalkingroyal girişmadridbetmadridbet girişgameofbet girişromabet girişholiganbetholiganbet girişbetgit giriştipobettipobet giriş1win girişteosbet girişgoldenbahisgoldenbahis girişgoldenbahis güncel girişngsbahisngsbahis girişngsbahis güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncelnorabahisnorabahis girişnorabahis güncelkulisbetkulisbet girişkulisbet güncelenjoybetenjoybet girişenjoybet güncelholiganbetholiganbet girişngsbahisngsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişBetsatBetsat girişBetsat günceltrbet giriştrbetbiabetbiabet girişbiabet giriş güncelholiganbetpalacebetpalacebet girişcasibomgrandpashabetgrandpashabet girişradissonbet girişTophillbetTophillbet girişmeritkingcasinoroyal girişmatadorbetmatadorbet girişKulisbetbetasusmarsbahissekabetextrabetextrabet girişextrabet güncel girişjojobetjojobet girişbetpas girişperabet girişperabetperabet girişperabet güncel girişperabetperabet girişperabet güncel girişDinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişmatadorbetmatadorbetbetnanobetnano girişmatbetmatbet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişinterbahisinterbahis girişBetwoonBetwoon girişkralbetkralbetExtrabetExtrabet Girişnerobetnerobet girişnerobet giriş güncelbetasusamgbahisamgbahis girişamgbahisamgbahis girişamgbahisamgbahis girişesbetesbet girişesbetesbet girişesbetesbet girişdedebetdedebet girişdedebetdedebet girişdedebetdedebet girişmaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin girişmaxwinmaxwin girişpashabetpashabet girişpashabetpashabet girişpashabetpashabet girişdamabetdamabet girişdamabetdamabet girişrealbahisrealbahis girişrealbahisrealbahis girişikimisliikimisli girişbetasusbetasusgrandpashabetgrandpashabet girişmarsbahis girişrestbet giriştaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24selcuksportshdcanlı maç izlebetasusbetasus girişlunabetlunabet girişmatbetmatbet giriştophilbettophillbetroyalbetroyalbet girişmatbetmatbet girişikimisli girişyakabet girişimajbetstarzbetstarzbet girişmarsbahisjupiterbahisdinamobet girişkavbetkavbet girişenbetenbet girişrealbahisrealbahis girişpalacebetpalacebet girişhiltonbethiltonbet girişkingbettingkingbetting girişroyalbetroyalbet girişcasibomcasibom girişultrabetultrabet girişmatbetmatbet girişkavbetkavbet girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişstarzbetstarzbet girişjestbahiscratosroyalbet girişjestbahiskingroyalkingroyal girişkingroyalkingroyal girişjestbahisjestbahisbetturkeyvaycasinovaycasino girişHoliganbetHoliganbet GirişKavbetKavbet Girişjojobetjojobet girişKavbetKavbet GirişKavbetKavbet Girişbahiscasinoikimisliikimisli girişenbetenbet girişkralbetkralbettaraftarium24selcuksportshdselçuksportsbetasusultrabetbetzulatambetcasibomkralbetkralbetikimisli girişgalabet girişbetasusbetasustaraftarium24selcuksportshdselçuksportsultrabetultrabet girişkingbettingkingbetting girişganobetbahiscasinobahiscasino girişmeritbetmeritbet girişBetwoonBetwoon girişbetasus, betasus girişBetwoonBetwoon girişberlinbetberlinbet girişberlinbet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabetgrandpashabet girişbetpasesbet güncel girişesbet girişkralbetkralbet girişbahiscasinobahiscasino girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişgiftcardmall/mygiftjojobetjojobet giriştarafbettarafbet giriştarafbettarafbet girişbahiscasinobahiscasino girişvdcasinovdcasino girişbetasusceltabetceltabet girişbetasuscratosroyalbetcratosroyalbet girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişonwinsahabetmatadorbetbetorderbetorder girişelexbetelexbet girişsahabetsahabet girişbetpasbetpas girişbetixirenbetparmabetparmabet girişparmabet güncel girişkolaybetkolaybet girişsetrabetsetrabetbetciobetcio girişbetcio güncel girişbetciobetcio girişikimislialobetultrabet girişganobet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerkumar sitelerisahabetsahabet girişgalabetgalabet girişpusulabetpiabellacasinobetzulameritbetmeritbet girişholiganbetholiganbet girişpusulabet girişultrabetroyalbetroyalbet girişholiganbetholiganbet girişpalacebetwinxbetwinxbet girişsahabetsahabet girişsahabetsahabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişsahabetsahabet girişpokerklaspokerklasbetasus girişbetasuspokerklasistanbulbahisistanbulbahis girişpokerklasonwinonwin girişonwinonwin girişdinamobetdinamobet girişdinamobet güncel girişistanbulbahis güncel girişistanbulbahisperabetperabet girişperabet güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel giriş