مقالات تاريخية

د. زين العابدين كامل يكتب: الثاني من يناير و احتفالات إسبانيا بسقوط الأندلس

الثاني من يناير و احتفالات إسبانيا بسقوط الأندلس

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وبعد،

بينما يحتفل قطاع كبير من المسلمين، بالسنة الميلادية؛ وهو الاحتفال الذي لا ناقة لنا فيه ولا جمل، يحتفل الإسبان بذكرى سقوط مدينة غرناطة، وهو الاحتفال المعروف، بـ”استعادة غرناطة” أو ” ذكرى الاسترداد”؛ وهو يصادف الثاني من شهر يناير من كل عام، ومن مظاهر احتفال الإسبان؛ توزيع آلاف الأعلام، والتجمع في كثير من الميادين، ورفع بعض الشعارات.

ولعل مظاهر الاحتفال تظهر بصورة كبيرة بمدينة غرناطة، حيث أنها آخر مدينة سقطت من مند بلاد الأندلس.

ويعلق بعض الساسة ورجال الدين في إسبانيا، على الاحتفال فيقولون؛ بأن الثاني من يناير عام 1492م، يعني بالنسبة لإسبانيا “ولادة الدولة الحديثة والتوحيد التاريخي لشبه الجزيرة الأيبيرية”،

وتجري العادة منذ أيام جمهورية الجنرال فرانكو في إسبانيا في ثلاثينيات القرن الماضي، على إقامة تلك الاحتفالات سنويًا في قلب المدينة في ذكري يوم “استرداد غرناطة” من المسلمين.

لقد كانت مدينة غرناطة هي آخر مدن الأندلس سقوطًا، ففي نهاية القرن التاسع الهجري نظرت غرناطة حولها فلم ترَ مدينة ببلاد الأندلس إلا وسقطت في أيدي الأعداء، ولم يبقَ في الأندلس إلا هي، وذلك بعد أن تمزقت الدولة، وتحولت إلى دويلات صغيرة وضعيفة.

وهكذا لم يبقَ أمام الأعداء سوى غرناطة، فحاصرها ملوك النصارى لعدة سنوات، حتى قرر آخر ملوك الأندلس أبو عبد الله محمد بن الأحمر تسليم المدينة لفرناندو الخامس، وأُعلن يومها أن مدينة غرناطة أصبحت تابعة للكاثوليك، وأن حكم المسلمين للأندلس قد انتهى، وكان ذلك عام (897ه/ 1492م)، وبهذا التسليم تم طي صفحة التاريخ الإسلامي في بلاد الأندلس.

علمًا بأن هناك مَن خرج ورفض فكرة التسليم، وطالب بالقتال والدفاع عن المدينة حتى الموت، وعلى رأس هؤلاء: موسى بن أبي الغسان رحمه الله، فيروى أنه انطلق بمفرده وهو يحمل سلاحه ويمتطي جواده، وقد قابل سرية من سرايا النصارى، فقاتلهم وقتل عددًا منهم، ثم قُتل هو في سبيل الله.

قال الدكتور محمد عبد الله عنان معلِّقًا على موقفه: “فقد حاول كعادته أن يبثَّ بكلماته الملتهبة قبسًا أخيرًا من الحماسة؛ وكان مما قال: “لم تنضب كل مواردنا بعد، فما زال لنا مورد هائل للقوة، كثيرًا ما أدَّى المعجزات؛ ذلك هو يأسنا، فلنعمل على إثارة الشعب، ولنضع السلاح في يده، ولنقاتل العدو حتى آخر نسمة، وإنه لخير لي أن أُحصى بين الذين ماتوا دفاعًا عن غرناطة، من أن أحصى بين الذين شهدوا تسليمها!”، على أن كلماته لم تؤثِّر في هذه المرة، فقد كان يخاطب رجالًا نضب الأمل في قلوبهم، وغاضت كل حماسة، ووصلوا إلى حالة من اليأس لا تنجع فيها البطولة، ولا يحسب للأبطال حساب”([1]).

لقد كان موسى آخِر نَفَسٍ من أنفاس الحياة في الأندلس، وكان آخِرَ سَطْرٍ في سِفر أمجاد المسلمين؛ ذلك السفر الذي كَتَبَهُ العربُ المسلمون في ثمانمائة عام.

وهكذا طُويت آخر صفحة من تاريخ المسلمين في الأندلس، وكان ذلك في ربيع الأول عام (897ه/ 1492م)، فبسقوط غرناطة سقطت دولة الإسلام في الأندلس.

ثم مارس النصارى سياسة القهر ضد المسلمين، مثل: القتل والتعذيب، والتهجير، والإكراه على اعتناق النصرانية.

إن مِن أفضل الكلمات التي قيلت في رثاء الأندلس: ما ذكره المستشرق الإنكليزي استانلي بول في كتابه: “قصة العرب في إسبانيا”، والذي تناول فيه تاريخ المسلمين والعرب منذ الفتح، وحتى إخراج آخرهم منها، فقال: “الإسبان لم يدركوا أنهم قتلوا الإوزة التي تبيض بيضة من ذهب في كل يوم، فقد بقيت إسبانيا قرونًا في حكم العرب وهي مركز المدنية، ومنبع الفنون والعلوم، ومثابة العلماء والطلاب، ومصباح الهداية والنور، ولم تصل أي مملكة في أوروبا إلى ما يقرب منها في ثقافتها وحضارتها، ولم يبلغ عصر فرديناند وإيزابيلا القصير المتلألئ، ولا إمبراطورية شارل الخامس، الأوج الذي بلغه المسلمون في الأندلس!”.

ويضيف: “إن حضارة العرب بقيت إلى حين خروجهم من إسبانيا وضَّاءة لامعة، ولكن ضوءها كان يشبه ضوء القمر الذي يستعير نوره من الشمس، ثم أعقب ذلك كسوف بقيت بعده إسبانيا تتعثر في الظلام، وإنا لنحس فضل العرب وعظم آثار مجدهم، حينما نرى بإسبانيا الأراضي المهجورة القاحلة، التي كانت في أيام المسلمين جنات تجري من تحتها الأنهار، تزدهر بما فيها من الكروم، والزيتون، وسنابل القمح الذهبية، وحينما نذكر تلك البلاد التي كانت في عصور العرب تموج بالعلم والعلماء، وحينما نشعر بالركود العام بعد الرفعة والازدهار”.

وقال في موضع آخر: ” لقد كانت الأندلس في العصور الوسطى شعلة النور ومنار الهداية، وكانت جامعاتها بقرطبة، وإشبيلية، وغرناطة، وغيرها، ملتقى طلاب العلم من الشرق والغرب، وكان فيها للأدب والشعر والفنون عامةً منـزلة لم تكد تصل إليها أمة، وإذا تحدثنا عن فنون العمارة، والهندسة، والنقش، وغيرها، طال بنا الكلام.

إن سقوط الأندلس لم يكن إلا سقوط النجم المتلألئ اللامع، وانهيار الجبل الأشم الراسخ، وإن دولة في الأرض لم تُشيَّع بعبرات العيون، وحسرات القلوب، كما شُيِّعت الأندلس، ولم يبكِ الشعراءُ مُلْكًا طواه الزمان كما بكوا مُلك الأندلس، ولم يقف المؤرخون وهم يدوِّنون خاتمة أمة حاسري الرؤوس خاشعين، يرسلون الزفرات، كما وقفوا عند قبر دولة العرب بالأندلس!”([2]).

  1. () محمد عبد الله عنان، دولة الإسلام في الأندلس (5/ 241).
  2. () ستانلي لين بول: قصة العرب في الأندلس، ترجمة علي الجارم.

 

شاهد أيضاً
إغلاق
زر الذهاب إلى الأعلى
taraftarium24casinofastcasinofast girişcasinofast günceltaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24selcuksportscanlı maç izlemaç izlewinxbetbahiscasinobetkolikbetlikebetkolikpadişahbetpadişahbet girişpadişahbet guncel girişfixbetfixbet girişfixbet güncel girişsahabetsahabet girişsahabetsahabet girişsahabet güncel girişsahabet girişsahabet güncelsahabet güncel girişbetvolebetvole girişparmabetbetlikewinxbetsahabet girişsahabet güncel girişlordbahislordbahisbahiscasinobahiscasinowinxbetbahibompalacebetdamabetbetasusroketbetslotoromabetbetasusultrabetwinxbetwinxbetbahiscasinograndpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncelwinxbetwinxbetgrandpashacasinofastcasinofast giriştaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izlebetlikebetliketipobettürk ifşatürk ifşa izletürk ifşa telegramtürk ifşatelegram ifşatürk ifşa izlebetliketipobettipobet girişbetovisceltabetjokerbetultrabetkulisbetbetpipomeritkingmeritking girişmeritking güncel girişcasibomholiganbettaraftarium24hiltonbetbetturkeysahabetsahabetonwinonwin girişkulisbetkulisbetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetlunabetholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişdelta telefonotaraftarium24justin tvcanlı maç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izleholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel giriştipobettipobet giriştipobettipobet girişbetciobetciobetciobetciobetciobetciokralbetkralbet girişbetcoolbullbahis giriştipobettipobet girişholiganbetlunabetkralbetkralbet girişbetplaycasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibomcasibomjojobetjojobetcasibom girişmarsbahis girişkingroyal, kingroyal girişbetplaybetplay girişonwinonwin girişqueenbetqueenbet girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişmarsbahisjojobetcanlı maç izlejustin tvtaraftarium24canlı maç izletaraftarium24taraftarium24selçuksportsselcuksportstophillbettophillbet giriştipobettipobet girişextrabetextrabet girişqueenbetkulisbetkulisbet girişjojobetlunabetmeritbetbetsmovehiltonbethiltonbetbetsmovebetsmovekavbetkavbetbetciobetciobahiscasinobahiscasinopusulabetpusulabet girişgalabetjojobetjojobet girişmatbetmatbet girişbetvolebetvole girişbetvole güncel girişvdcasino girişmarsbahis girişcasibom girişsuperbetin girişdeneme bonusubetpuan girişsuperbetin girişcasibom girişbetvolebetvole girişsüperbahisgrandpashabetdinamobet güncel girişkralbetjojobet güncel girişvdcasino girişcasibom giriştophillbettophillbet girişwinxbetwinxbet girişjustin tvcanlı maç izlemaç izlecasibomcasibom girişbetpipoolimposcasinoolimposcasino girişrealbahisrealbahisyakabetyakabetyakabet girişbetasusbetasusbetasusbetasus girişbetasus girişbetasus girişimajbetimajbetimajbetimajbetimajbet girişimajbet girişbetvole güncel girişmatadorbet girişenbetenbet girişcasinoroyal, casinoroyal girişmarsbahispadişahbetpadişahbet girişcasibomdeneme bonusugrandpashabet girişmarsbahis girişkralbetmarsbahismarsbahisvdcasinobetciobetcio giriştaraftarium24canlı maç izlejustin tvtaraftarium24meritking twittertaraftarium24canlı maç izletaraftarium24holiganbetCasibomCasibom GirişCasibom Güncel Girişimajbetbetcio girişjojobet güncel girişbet-ciobet-cio girişbet-cio güncel girişKngroyalKngroyal GirişKngroyal Güncel GirişMatbetMatbet GirişMatbet Güncel GirişBahiscasinoBahiscasino GirişBahiscasino Güncel GirişMerit-kngMerit-kng GirişMerit-kng Güncel GirişEnjoybetEnjoybet GirişEnjoybet Güncel Girişvaycasinovaycasino girişvaycasino güncelmarsbahismarsbahis girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkalebetkalebet girişholiganbet güncel girişparmabetparmabetkulisbetbahiscasinokulisbetimajbetjojobetjojobet girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişholiganbetholiganbetholiganbetholiganbet girişholiganbet girişholiganbet girişgalabetgalabet girişibizabetibizabet girişibizabet güncel girişcasibomkavbetbullbahis girişlunabetlunabet girişmatbetmatbet girişselcuksportsbetciobetcio girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişromabetromabet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmatbetmatbetmatbetmobilbahismobilbahis girişmobilbahis güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişcasinometropolcasinometropol girişcasinometropol güncel girişcasinomaxicasinomaxi girişcasinomaxi güncel girişpaşacasinonorabahiskralbetvdcasinomarsbahisparmabetkavbetjojobet girişbetciomeritking twitteravrupabetpashagamingonwinonwin girişonwinonwin girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişkralbetkralbet girişcasipol girişkralbetkralbet girişelitcasino girişbullbahisholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişnoktabetkralbetvaycasinovaycasino girişvaycasino güncelkralbetkralbetvaycasinovaycasino girişvaycasino günceljojobetjojobet girişjojobet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişnesinecasinonesinecasino girişstarzbetvaycasinovaycasino girişvaycasino güncelvaycasinovaycasino girişvaycasino güncelvipslotvipslot girişkavbettipobettipobet girişstake trMerit-betMerit-bet GirişMerit-bet Güncel GirişmarsbahismarsbahisCasibomCasibom GirişCasibom Güncel Girişholiganbetholiganbetholiganbetcasibombetebetbetebet girişbetebet güncel girişmarsbahisDinamobetDinamobet girişDinamobet güncel girişDinamobetDinamobet girişDinamobet güncel girişJojobetJojobet GirişJojobet Güncel GirişGobahisGobahis girişgobahis güncel girişibizabetibizabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişholiganbet girişholiganbetholiganbet güncel girişmeritbetmarsbahismarsbahis girişgrandpashabetgrandpashabet girişmatbetmatbet girişmatbetmatbet girişLunabetlunabet girişlunabet güncel girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişceltabetceltabet girişceltabet güncel girişceltabetceltabet girişceltabet güncel girişimajbetimajbet girişimajbet güncel adresibetvolebetvole girişbetvole güncel girişjojobetlunabetlunabet girişlunabet güncel girişgiftcardmall/mygiftrestbetrestbet girişrestbet güncel girişmadridbet telegramroyalbetroyalbet girişkralbetkralbet girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbetasusbetasus girişsavoycasinohepsibahisrokubet giriştimebet girişultrabetultrabet girişmeritkingkıbrıs escortjetbahis girişstarzbet girisikimisliikimisli girişikimisli güncel girişsekabet güncel girişpashagamingavrupabetenbetenbet girişorisbetorisbet girişkralbetkralbetnakitbahis girişkralbetkralbethiltonbet girişganobetganobet girişonwinonwin girişdizipaldizipalgrandpashabetgrandpashabet girişkralbetimajbetimajbet girişonwinkıbrıs escortGrandpashabetGrandpashabet telegramonwinkralbetjojobetjojobet girişjojobet güncel girişhiltonbetcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişholiganbetholiganbet girişbetlivobetlivo girişbetlivobetlivo girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişextrabetextrabet girişsafirbetsafirbet güncelinterbahisinterbahis güncelbetcupbetcup güncelonwinonwin girişpiabetpiabet güncelkulisbetkulisbet girişkulisbet güncel girişkulisbetkulisbet gkulisbetkulisbet girişkulisbet güncel girişkulisbetkulisbet girişkulisbet güncel girişkulisbetkulisbet girişkulisbet güncel girişDeneme BonusuDeneme Bonusu Veren Sitelerimajbetimajbet güncelbetpasbetpas güncelsahabetsahabet girişsahabet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişlunabetlunabet girişbetciomavibetmavibetgalabetsamsun escort, samsun bayan escortdiyarbakır escort, diyarbakır bayan escortslotdaymarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişslotdaymarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişsahabetsahabet girişsahabet güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel adresiimajbetimajbet girişteosbetteosbet girişteosbetteosbet girişteosbetteosbet girişteosbet, teosbet girişteosbet, teosbet girişjojobetjojobet girişonwinonwin girişonwin güncel girişimajbetimajbet girişjasminbetjasminbet girişelexbetelexbet girişinterbahisinterbahis girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişmatbetmatbet girişjojobet girişJojobet girişJojobet Girişjojobet giriş günceljojobet giriş resmijojobet güncel girişjojobet giriş mobiljojobet giriş aktifjojobet giriş sosyaljojobet günceljojobet güncel girişJOJOBET GİRİŞmadridbetbets10holiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişistanbul anadolu escortkadıköy escortüsküdar escortüsküdar escortmaltepe escortkartal escortpendik escorttuzla escortdeneme bonusucasibomjojobetjojobet girişbetwoonbetwoon girişbetwoon güncel girişaresbetaresbet girişbetciobetcio girişmavibetmavibet girişcasinomilyoncasinoroyalmarsbahisgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişmercurecasinomercurecasino girişmercurecasino güncel girişmarsbahisromabetromabet girişromabet güncel girişradissonbetradissonbet girişradissonbet güncel girişkralbetromabetkralbetgameofbetgrandpashabetgrandpashabet girişsetrabetsetrabet girişMarsbahismarsbahis güncel girişradissonbetonwinonwin girişpiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişpiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişcoinbarcoinbar girişcoinbar güncel girişelitcasinoelitcasino girişelitcasino güncel girişinterbahisdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelerslot sitelerivaycasinovaycasino girişvaycasino güncelegebetegebet girişkralbetkralbet girişkralbetegebetegebet girişartemisbetartemisbet girişgrandpashabetkralbetkralbet girişkralbetradissonbetizmir escortbets10jojobetgameofbetmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişromabetlunabetlunabet girişibizabetibizabet girişbetbeyibizabettrendbetbetixircashwinsonbahisikimislimercurecasinoqueenbetsahabetsahabet girişsahabetsahabet giriştrendbet girişsahabetsahabet giriş