مقالات متنوعة

أهمية الفقة الحنفي والمدرسة الحنفية

البعد الإنساني في الفقه الحنفي

بقلم/ د. زين العابدين كامل

لا شك أن طلب العلم من أعظم القربات لمن صلحت نيته، ومن أشرف علوم الشريعة وأنفعِها وأعظمها علم الفقه بالأحكام الشرعية ،ولعل طلب علم الفقه على مذهب واحد له مزايا وفوائد جليلة، من أهمها تكوين الملكة الفقهية عند طالب العلم، و أما من حيث العمل، فإنه يكون بما يصلح لأن يكون دليلاً لحكم شرعي،وذلك وفق الضوابط والقواعد العلمية المعروفة، وتمثل مادة الفقه الإسلامي الحياة العملية والسلوكية للمسلمين، ولا شك أن فروع الفقه كثيرة، فهناك فقه الأحكام و فقه المقاصد والنيَّات، وفقه الموازنات والأوليَّات، وفقه الاختلاف، وفقه الواقع، وفقه الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، وفقه الدعوة، وفقْه الثوابت والمتغيِّرات وغير ذلك ، ويُعد المذهب الحنفي من أعظم المدارس الفقهية، وأول من كتب في الفقه الحنفي هو أبو يوسف القاضي، ولقد اهتم العلماء بالفقه الحنفي على مر العصور، وقاموا بتأليف المتون الفقهية التي تلخص آراء المذهب ليسهل على طالب العلم تعلمها، والمتون الفقهية المعتمدة في المذهب الحنفي أربعة :” مجمع البحرين وملتقى النيرين” لمظفر الدين أحمد بن علي المعروف بابن الساعاتي رحمه الله تعالى، ثم ” كنز الدقائق “للإمام أبي البركات عبد الله بن أحمد النسفي رحمه الله تعالى، ثم ” وقاية الرواية في مسائل الهداية ” للإمام تاج الشريعة المحبوبي رحمه الله تعالى، ثم ” المختار للفتوى ” لأبي الفضل عبد الله بن محمود بن مودود الموصلي رحمه الله تعالى .


وقد اهتم الفقه الحنفي وغيره من المدارس الفقهية بجانب البعد الإنساني والذي يتمثل في رفع الضيق والمشقة عن المكلفين ،بما يتلائم ويتناسب مع طبيعة النفس البشرية وضوابط الشريعة، وكان الإمام أبو حنيفة رحمه الله من أوائل العلماء الذين فطنوا واهتموا بجانب البعد الإنساني،وذلك بما وهبه الله إليه من ملكة فقهية وفهم شمولي دقيق لمقاصد الشريعة الإسلامية، وهذا يدل على عمق رؤيته وفهمه للنصوص وتدبره للأحكام، ومراعاته لحفظ مصالح العباد، وهو أمر يُعد من أهم مقاصد الشريعة، لذا جاء الشرع بالنهي عن التعدي على النفوس والأموال والأعراض، وعن الغصب والظلم، وعن الجناية على النفس أو العقل أو النسل أو المال؛ لذا نرى أن الفقه الحنفي قد راعى الجانب الإنساني في كثير من مسائل الفقه، فعلى سبيل المثال: اعتبر الحنفية أن خروج المني من الرجل أوالمرأة لا يوجب الغسل إلا إذا خرج بشهوة، وهو بذلك قد راعى التيسير في أمر الطهارة والعبادة، و في المذهب الحنفي أيضا أن زكاة الفطر لا تجب إلا على من ملك النصاب،ونرى في الحدود أن المذهب الحنفي أوجب الجلد فقط على البكر ولا يجمع بين الجلد والنفي خارج البلاد، وكذا يرى الأحناف جواز الرجوع في الإقرار بارتكاب جريمة الزنا، وذلك قبل إقامة الحد عليه، وكذا يرى أبو حنيفة رحمه الله في حد من شرب الخمر،أن السكران هو من زال عقله بالفعل وهو لا يفرق بين السماء والأرض أو بين الرجل والمرأة، وكذا في مسألة إقامة الحد على من تكررت منه جريمة السرقة، فالأحناف يرون أنه لو سرق في الثالثة لا تقطع يده اليسرى ،وفي الرابعة لا تقطع رجله اليمنى،بل يتم حبسه حتى يتوب،وكذا في مسألة قتل المسلم بالكافر قصاصاً، يرى الأحناف أنه لا اعتبار للجنس أو العقيدة ويكفي المساواة في الإنسانية.


ونحن هنا لسنا بصدد مناقشة الراجح في هذه المسائل ولكننا أردنا أن نسلط الضوء على معنى مراعاة الجانب الإنساني في الفقه الحنفي، لذا نقول أن أبا حنيفة رحمه الله ، هو إمام مدرسة الرأى، وهو فقيه الأمَّة، وأحد الأئمَّة الأربعة الكبار وأولهم،لذا أثنى العلماء عليه،قال عليُّ بن عاصم: “لو وُزن علم أبي حنيفة بعلم أهل زمانه لرجح عليهم”.وقال حفص بن غياث: “كلام أبي حنيفة في الفقه أدقُّ من الشَّعر، ولا يعيبه إلا جاهل”. وسئل الأعمش عن مسألة فقال: “إنَّما يُحسن هذا النعمان بن ثابت الخزاز، وأظنُّه بورك له في علمه”. وقال ابن المبارك: “أبو حنيفة أفقه الناس”.وقال الشافعيُّ : “الناس في الفقه عيال على أبي حنيفة”، وقد علق الإمام الذهبيُّ على تلك الأقوال قائلاً : “الإمامة فى الفقه ودقائقه مسلَّمة إلى هذا الإمام، وهذا أمر لا شك فيه”.

وها هو التاريخ يقص علينا المحنة التي تعرض لها الإمام رحمه الله، لقد عاصر أبو حنيفة عهدين مختلفين ، العصر الأموي وفيه وُلد الإمام، ونشأ وترعرع، وجالس العلماء الكبار، وفيه أيضًا بلغ حد الإمامة،وأصبح له تلاميذ وأتباع ، ثم عاصر الدولة العباسية، التي قامت على أشلاء الدولة الأموية، و كان الإمام أبو حنيفة عازفًا عن المناصب الدنيوية، وخاصة المناصب التي يكون صاحبها قريبًا من السلاطين و الحكام والأمراء، لذلك لما عرض ابن هبيرة والي العراق في أيام الخليفة الأموي يزيد بن الوليد ، على الإمام أبي حنيفة منصب القضاء بالكوفة رفض أبو حنيفة بشدة؛ فما كان من ابن هبيرة إلا أن ضرب الإمام وجلده؛ فلم يُزِدْ ذلك الضرب أبا حنيفة إلا إصرارًا على رفض تولي المنصب، ثم تكرر نفس الطلب من أبي جعفر المنصور في العصر العباسي، فقال أبو حنيفة:أنا لا أصلح لهذا المنصب، ومن هنا تبدأ رحلة السجن والتعذيب والتضييق والتشديد على الإمام،ويتوفى الإمام أبو حنيفة رحمه الله في سجنه في رجب سنة 150هـ.


ولعل هذه المحنة التي تعرض لها الإمام لهي خير دليل وبرهان على صدق الامام وإخلاصه لربه تعالى، لأن محنته كانت بسبب فراره من الدنيا ومناصبها الزائلة.

فرحم الله أبا حنيفة النعمان، ونفع الأمة بعلمه.

زر الذهاب إلى الأعلى
justin tvtaraftarium24maç izlecanlı maç izlegiftcardmall/mygiftextrabetextrabet girişbetnanobetnano girişholiganbetholiganbet girişnetbahisnetbahisaresbetbahiscasinozirvebetzirvebet güncel giriştaraftarium24justin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24justin tvcanlı maç izlemaç izletaraftarium24canlı maç izlemaç izleselcuksportscanlı maç izlemaç izletaraftarium24taraftarium24netbahisaresbetaresbetcasinoroyalcasiverakalitebettambetcasiveracasiveraSpyHackerZ Archivekalitebetcasiveramarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişbets10bets10 girişbets10 güncel girişbets10 twitterholiganbetholiganbet girişcasiveracasiverajojobetjojobet girişzirvebetzirvebet girişzirvebet güncel girişzirvebetzirvebet girişzirvebet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncel girişromabetgrandbettinggamdomgamdomjojobetbetciolunabetlunabetbets10bets10 girişbets10 twittermedusabahiskingbettingcasiverapiabellacasinopiabellacasinoibizabetromabetceltabetprensbetprensbetalobetpusulabetkingroyalkingroyalbetciobetcioodeonbetroketbetpusulabetodeonbetjojobetwinxbetprensbetbahiscasinobahiscasinobahiscasinowinxbetlidyabetlidyabettrendbetmilosbettambetpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişkulisbetrealbahisrealbahis girişrealbahis güncel girişelexbetelexbet girişelexbet güncel girişkulisbetkulisbetwinxbetwinxbetkulisbetkulisbetbahiscasinonetbahiskulisbetlidyabetlidyabetlinkmarketimlunabetibizabetbetturkeybetturkey girişlidyabettaraftarium24taraftarium24taraftarium24taraftarium24taraftarium24batıkent yüzme kursulidyabetlidyabetmeritbetholiganbetsahabetsahabet girişsahabet güncel girişsahabetsahabetsahabetcasibomcasibomtaraftarium24canlı maç izlejustin tvholiganbetcasiveraalobetextrabetextrabetextrabetroyalbetroyalbet girişroyalbet güncel girişbetturkeygrandpashabetnakitbahismegabahisjojobetjojobet girişcratosroyalbet giriscratosroyalbetcratosroyalbet girişmeritbet girişmeritbet güncelmeritbetmeritbet güncelmeritbet girişmeritbetbetlivobetlivo girişbetlivo güncel girişsekabetdinamobet girişpadişahbetroketbetroketbet girişroketbet güncel girişpadişahbet girişmeritkingmeritking girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmavibetmavibet girişmedusabahismedusabahis girişbeygirbetbeygirbet girişbeygirbet girisbets10 güncelbets10 girişbets10meritbet güncelmeritbet girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncelmeritbetgrandpashabetgrandpashabetcasibomcasibomcasibomcasibomjojobetjojobetjojobetcasibomcasibomtimebettimebet girişkalebetkalebet girişyakabetyakabet girişbetasusbetasus girişbetnanobetnano girişbets10 girişbets10aresbetbahiscasinodinamobet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişgrandpashabetonwinonwin girişonwinonwin girişonwinonwin girişonwinonwin girişbetcupbetcup girişholiganbettipobettipobet girişholiganbetholiganbet1xbet1xbet giriş1xbet güncelkingroyalrinabet1xbet1xbet giriş1xbet güncelmatbetmatbet girişmatbet güncel girişmatbetmatbet girişmatbet güncel girişgrandpashabetjojobetnakitbahisartemisbetistanbul escortbahçelievler escortistanbul escort bayankingroyalrinabetescort istanbul​maltepe rus escortpendik escortnakitbahisnakitbahis girişJojobetJojobet GirişExtrabetExtrabet GirişKavbetKavbet Girişbahiscasinokulisbetwinxbetwinxbetibizabetdüşük hapıdüşük hapıbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişkalebetkalebet girişrealbahisrealbahis girişrealbahisrealbahis girişkalebetkalebet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişonwinonwin girişdüşük hapı satın aldüşük hapı satın alkavbetkavbetholiganbet girişholiganbet girişonwinonwin giriştipobettipobet giriştipobettipobet girişholiganbetholiganbet girişgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetjojobethiltonbethiltonbet girişjokerbetjokerbet girişbetasusbetasus girişmislibetmislibet girişistanbul escortescort kızlaristanbul escort bayanultrabetultrabet girişcasibomcasibom girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncelcasinomilyoncasinomilyon girişcasinomilyon güncelgalabetgalabet girişgalabet güncelbahiscasinobahiscasinokulisbetaresbetkingroyal1xbet1xbet giriş1xbet güncelistanbul escortistanbul escortistanbul escortfixbetfixbetbetturkeygrandpashabet girişgrandpashabetGrandpashabet girişGrandpashabet Güncel Girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişnakitbahisbetasuscasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişbetturkeybetturkeysahabetcasibomcasibom girişcasibom güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmeritbetsekabetpusulabetpusulabet girişsahabetsahabet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişhediyelik eşyasevgiliye hediyesahabetsahabetbetturkeybetturkey girişkulisbetkulisbet girişkulisbetkulisbet girişkulisbetkulisbet girişroyalbetroyalbet giriştrendbettrendbet girişkulisbetkulisbet girişkalebetkalebet girişgrandpashabetjojobetbetistkingroyalholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetist girişmatadorbet güncelkingroyalbetasuscasibomcasibomcasibompiabellacasinopiabellacasinopiabellacasinotipobettipobet giriştipobet güncel giriştipobettipobet giriştipobet güncel girişromabetromabet girişmegabahismegabahis girişegebetegebet girişmeritbetparmabetbetsmovenakitbahismilanobetmilanobet girişmilosbetjojobetjojobet girişimajbetimajbet giriştimebetbetzulapashagamingparmabetavrupabetibizabetkralbetultrabetpadişahbetpadişahbet girişpadişahbet güncel girişbovbetcasibomcasibom girişjojobetjojobet girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişholiganbetmegabahismegabahis girişJojobetJojobet Girişbetnanovaycasinovaycasino girişjojobetjojobet girişimajbetimajbet girişmeritkingmeritking girişmeritkingjojobetJojobetJojobet GirişJojobet Güncel Giriştrendbetkavbetjojobet girişonwinonwin girişkavbetpadişahbetpadişahbet girişpadişahbet güncel girişhiltonbethiltonbet girişhiltonbet güncel girişmavibetmavibet girişultrabetultrabet girişultrabet güncelultrabetultrabet girişultrabet güncelkavbetbetebetbetebet güncelbetebet güncel girişbetebetbetebet güncelbetebet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişvaycasinovaycasino girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişhiltonbethiltonbet güncelhiltonbet güncel girişBetasusBetasus Girişnakitbahisnakitbahis girişlunabetlunabet girişkavbetkavbet girişartemisbetartemisbet girişmegabahismegabahis girişmavibetmavibet girişparobetmadridbetmadridbet girişmeritkingextrabetmeritking girişmeritking güncel giriştaksimbetjojobetholiganbetmeritbetmarsbahismarsbahis girişimajbetimajbet güncelimajbet güncel girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişimajbetimajbet güncelimajbet güncel girişgalabetjojobetjojobet giriştrendbet giriştürk ifşabetasusdeneme bonusudeneme bonusu veren sitelercasino siteleriistanbulbahisbetciobetcio girişultrabetultrabet girişpadişahbetpadişahbet girişkalebetkalebet girişGrandpashabetGrandpashabet Girişbetmarinobetmarino girişkavbet girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişlunabetlunabet girişlunabetlunabetlunabet girişlunabetultrabet giriştimebettimebet girişultrabetextrabetextrabet girişbetciobetcio giriş1xbet1xbet giriş1xbet güncelkulisbetaresbetkralbetbetciobetcio girişenbetjojobetjojobet girişholiganbetvaycasinovaycasino girişvaycasino güncelvaycasino güncel girişjojobetromabetromabet girişcasibom girişbetnisbetnis girişmarsbahis girişultrabetultrabet girişvaycasinovaycasino girişvaycasino güncel girişvdcasino girişbetnano girişmatbet girişmavibetmavibet girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncelholiganbet güncel girişjojobetjojobetjojobetnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişCasibomCasibom GirişKavbetKavbet Girişnakitbahisnakitbahis girişbenimbahisbetasusbenimbahisbenimbahis girişbetebetbetebet girişimajbetimajbet girişbetnanobetnano girişsonbahissonbahis girişİmajbetLunabetLunabet GirişbetzulaavrupabetkralbetgrandpashabetpashagaminggrandpashabetbetsmovebetsmoveRoyalbetbetkoliknakitbahisnakitbahis girişnakitbahis adresextrabettaksimbet girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişmarsbahismarsbahis girişkingroyalbetciojojobetjojobet girişjojobet güncel girişmeritkingmeritking girişnakitbahisvaycasinovaycasino girişkingroyalcasibomcasibom girişkralbetkralbet girişlunabetlunabet girişPadişahbetbetixirjojobetjojobet girişjojobet güncel girişBetcioBahislionsonbahissonbahis girişsonbahis güncel girişRomabetbetsmovebetsmove girişlunabetlunabet girişBetzulacapitolbetgrndpshabtmarsbahismarsbahis girişmarsbahismarsbahis girişbetwoonbetwoon girişbetwoonbetwoon girişkulisbetkulisbetgalabetgalabet güncelgalabet güncel adreskavbetkavbet güncelkavbet girişkingroyalngsbahisgoldenbahisbetpasbetpas girişnerobetbetnanograndpashabetgrandpashabet girişlunabet girişkulisbet girişcratosroyalbetcratosroyalbet girişkulisbet girişholiganbetholiganbet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişkavbetroyalbetroyalbet girişroyalbet güncel girişromabetromabet girişromabet güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişgrandpashabet güncel girişpashagamingpashagaming girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişteosbetteosbet girişteosbet güncel girişbahiscasino1xbet giriş1xbet1xbet güncel